قضا و قضاوت از ديدگاه امام خميني ( س )
تبيان آثار موضوعي دفتر بيست و دوم
(صفحه۲)
فهرست اصلي
فهرست:

فصل اول - مقام و جايگاه قضا و دستگاه قضائي - اهميت و وظيفه دستگاه قضائي   * مقام و اهميت
  * وظيفه دستگاه قضائي
فصل اول - × - اهميت و جايگاه منصب قضا -------------------------------------------------------------


فصل اول - مقام و جايگاه قضا و دستگاه قضائي - اهميت و وظيفه دستگاه قضائي   * مقام و اهميت

حافظين مكتب
اگر دادگاههاي ما برخلاف موازين اسلامي ، بر خلاف عدالت ، رفتار كنند ، مكتب ما خدشه‏دار مي‏شود .
( بيانات امام در جمع گروهي از اقشار مختلف مردم ، صحيفه نور ، ج ۸ ، ص ۴۲ )
۵۸/۴/۱۵

پاسدار وجهه اسلام
مي‏دانيد كه الآن اشخاص مختلف با اغراض شيطاني در صدد اين هستند كه اين چهره اسلامي جمهوري را مُشوَّه كنند . يكي از راههاي مشوَّه‏شدن ، همين دادگاههاست كه اگر خداي نخواسته در دادگاهها يك امر خلافي‏واقع بشود ، اين فقط به دادگاه صدمه نمي‏زند ، به جمهوري فقط صدمه نمي‏زند ، به اسلام ضربه مي‏زند ؛ صدمه ، صدمه به اسلام است . اگر صدمه به اشخاص بود ، ولو آن هم صحيح نبود ، اما باز مطلبي بود ؛ اماشما مواجهيد با اينكه در كارهايتان يا وجهه اسلام را وجهه نوراني - آنطور كه هست - جلوه بدهيد ؛ يا خداي نخواسته برخلاف آنطوري كه اسلام هست جلوه بدهيد . آن وقت دشمنها هم دامن بزنند به آن و بگويند كه خوب ، يكوقتي ما گرفتار رژيم سابق بوديم ؛ حالا هم گرفتار عباو عمامه هستيم . البته شما هر چه هم كار خوب بكنيد آنهاحرفشان رامي‏زنند ؛ لكن بهانه به دست دادن مساله ديگري است .
( بيانات امام در جمع دادستانها و حكام شرع دادگاههاي انقلاب ، صحيفه نور ، ج ۹ ، ص ۲۸۵ )
۵۸/۷/۲۰

نشانه جمهوري اسلامي
مي‏دانيد كه جمهوري ما اسلامي است . و اگر قضاوتش كه در راس آن تقريباً واقع است اسلامي نباشد ، ما نمي‏توانيم به جمهوري‏مان ، جمهوري اسلامي بگوييم ، و اين باز جمهوري غير اسلامي مي‏شود . جمهوري اسلامي بايد همه نهادهايي كه دارد اسلامي باشد . و از همه مهمتر قضا و قضاوت است ، كه بايد روي موازين اسلام باشد . اميدوارم آقايان با كمك همه اقشاري كه در اين امر اطلاع دارند ، مشغول كار شوند و اين كار را بكنند .
( بيانات امام در ديدار با رئيس ديوان عالي كشور و قضات دادگستري ، صحيفه نور ، ج ۱۲ ، ص ۲۷ )
۵۹/۱/۱۰

حافظ حقوق مردم
شايد در اسلام كمتر چيزي مورد توجه بوده است مثل قوّه قضاييه . نكته‏اش هم معلوم است ؛ براي اينكه در دست قوّه قضاييه ، همه چيز ملت است ؛ جان مردم است ، مال مردم است ، نواميس مردم است ، همه در تحت سيطره قوّه قضاييه است ... قوّه قضاييه هم معلوم است كه يك نفر از آن اشخاصي كه طاغوتي باشند در اينها نيست و همه اهل علمي هستند كه با زندگي طلبگي امرار معاش كرده‏اند و در متن جامعه بوده‏اند و از گرفتاريهاي جامعه اطلاع دارند و گرفتار بوده‏اند خودشان هم . اينها مي‏توانند كه به درد مستضعفين برسند .
( بيانات امام در جمع قضات شرع و دادستانهاي انقلاب اسلامي كشور ، صحيفه نور ، ج ۱۳ ، ص۴ - ۱۳ )
۵۹/۵/۲۵

اهليت متصديان قضا
آيا شوراي قضايي اين عصر - زمان جمهوري اسلامي - و رئيس دادگاه ، روساي دادگاهها و رئيس ارگانهاي قضايي ، همان طور هستند كه در رژيم شاهنشاهي بود ؟ ! آيا آقاي دكتر بهشتي ( * ) هم و آقاي موسوي اردبيلي هم همان قاضيهايي هستند كه در آن وقت بودند ؟ ! آيا وضع قضاوت را در آن وقت اطلاع ندارند مردم ؟ قاضيهايي كه در آن وقت بودند - البته يك قشرشان كه الآن هم در كار هستند اينها خوب بودند - آن تصفيه شده‏ها را مقايسه بكنيد با اينهايي كه الآن هستند . اين آقاي موسوي اردبيلي كه چند روز پيش از اين آنطور نماز جمعه خواند و آنطور براي ملت دلسوزي كرد ، مثل همان روساي دادستاني هستند كه سابق بودند ؟ ! و اين مردم كه آمدند اقتداي به ايشان كردند و به آنها اقتدا نمي‏كردند ، مردم مي‏خواستند دنيا را بازي بدهند ، يا خودشان بازي بخورند ؟ ! يك طاغوتي را برداشتند و يك طاغوت ديگر گذاشتند ؟ ! يك قاضي بناحق را برداشتند ، و يك قاضي بناحق جايش گذاشتند ؟ ! يك رئيس ديوان‏عالي را برداشتند ، و يك رئيس ديوان‏عالي طاغوتي ديگري گذاشتند به جايش ؟ ! اينها همانها هستند ؟ ! كارهايشان هم همان است ؟ ! زندگيهايشان هم مثل همانهاست ؟ ! خوب ، بايد بررسي بكند ملت ببيند كه مساله اينطوري است . اين ملت مي‏خواهد مردم دنيا را بازي بدهد ، يا مي‏خواهد يك قشرش يك قشر ديگر را بازي بدهد ؟ ! اينها بايد بررسي بشود تا بفهميم كه همان حرفي است كه مي‏گويند كه يك رژيم طاغوتي را برداشتيد ، يك رژيم طاغوتي ديگري هم جايش گذاشتيد ؟ اين هم راجع به قضات . كه من نمي‏خواهم بگويم كه قضات سابق چه اشخاصي بودند و از چه صنف مردمي بودند . اين را من نمي‏خواهم بگويم كه حتي كمونيست هم تويشان بود ! قاضي شرع ، قاضي‏اي كه مي‏خواهد بر طبق موازين عمل كند ، كمونيست است ! و بدتر از آن هم تويشان بوده . حالا هم اينطور است ؟ ! شوراي قضايي ما الآن مثل قضات آن وقت هستند ، و دادگاههاي ما و دادگاههاي قضايي ما هم همان طور است ؟ ! من باز نمي‏خواهم بگويم كه در تمام كشور همه قضاتي كه هستند درست هستند . هيچ همچو صحبتي نيست . من صحبتم همين است كه اينكه مي‏گويند تغيير اسم است و رژيم شاهنشاهي برداشته شده ، و همين رژيمي هم كه هست همان رژيم شاهنشاهي است ، من مي‏خواهم بگويم كه مقايسه اين دو تا را بكنيم ، ببينيم كه واقعاً مساله اينطوري است و ماادعاي دروغي داريم مي‏كنيم ، و ملت ما هم همچو خداي نخواسته بي‏شعور و بي‏فرهنگ بوده‏اند كه به دست خودشان رژيم شاهنشاهي را ازبين برده‏اند ، و به دست خودشان يك رژيم شاهنشاهي ديگر آورده‏اند ؟ ! مساله اينطور است ؟ اين هم يكي از جاها هست . البته نارساييهاي قضايي در سرتاسر كشور هست ، لكن حالا مثل سابق است ؟ !
( بيانات امام در ديدار با اقشار مختلف مردم ، صحيفه نور ، ج ۱۴ ، ص ۴ - ۸۳ )
۵۹/۱۱/۲۷
* آيت‏اللَّه سيدمحمد حسيني بهشتي ( ۱۳۶۰ - ۱۳۰۷ ه ’ . ش . ) نايب رئيس مجلس خبرگان قانون اساسي و اولين دبير كل حزب جمهوري اسلامي ؛ وي در تاريخ ۵۸/۱۲/۴ به سمت رياست ديوان عالي كشور منصوب شد و در هفتم تيرماه ۱۳۶۰ در حادثه انفجار دفتر مركزي حزب جمهوري اسلامي توسط منافقين به شهادت رسيد .

مساله مهم اسلام
دستگاههاي دادگستري و دادگاههاي انقلاب و قضاوت دستگاه بسيار امر مهمي است كه سر و كار با جان و آبرو و مال ملت دارد ، و اهميتي كه اسلام به قضاوت داده است به كمتر چيزي داده است . امروز دستگاه دادگستري و دادگاههاي انقلاب پاسبان آبرو و حيثيت جمهوري اسلامي و اسلام است و انحراف در قضا مردم را از اين دستگاه مايوس و به جمهوري اسلامي و روحانيون بدبين مي‏نمايد .
( پيام امام به ملت ايران در آستانه سال نو ، صحيفه نور ، ج ۱۴ ، ص ۱۴۳ )
۵۹/۱۲/۲۹

دارا بودن برترين جايگاه
قوه قضاييه از جاهاي ديگر اهميتش بيشتر است ؛ براي اينكه قوه قضاييه سروكار با همه چيز مردم دارد . اينها بايد با توجه به خداي تبارك و تعالي و حسن‏نيت و توجه به مسائل اسلامي ( چنانچه دارند ) با اينطور مشي كنند .
( بيانات امام در جمع گروهي از روحانيون استانهاي همدان و اصفهان ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص۹۸ )
۶۱/۹/۱۱

بزرگي خطاي قاضي
قوه قضاييه بايد توجه بكند كه سر و كارش با جان و مال مردم است ، نواميس مردم ، سر و كار اين با آنهاست و بايد افراد صالح در آنجا باشند ، سالم باشند و توجه بكنند كه خطاي قاضي بزرگ است ، عمدش مصيبت‏بار است ، خطايش هم بزرگ است ، بايد خيلي در اين معنا توجه كنند .
( بيانات امام در جمع مسئولان لشكري و كشوري ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص ۲۲۰ )
۶۲/۱/۱
علاوه بر موارد مذكور براي اطلاع از مواضع حضرت امام رجوع شود به :
۱ - صحفيه نور ، جلد ۱۷ ، صفحه ۱۷۰
۲ - صحفيه نور ، جلد ۱۹ ، صفحه ۱۹۳

بالا
فهرست اصلي


  * وظيفه دستگاه قضائي

محو فساد از دستگاه قضايي
قضاوتِ شرعي بايد باشد . اينطور قضاوتهايي كه محكوم مي‏كردند مردم را روي يك همچو روابطي كه درست مي‏كردند ، يا هر چيزي كه بود ، رشوه‏خواري در كار بود ، اينها بايد از بين برود . طرز دادگستري را بايد شماها بنشينيد با هم ، قضات و شماها و همه ، تفكر كنيد و طرز دادگستري را طوري كنيد كه اين مراتب نباشد : امروز حكم بكند فردا برود آنجا ، بعد برود آنجا ، بعد از سر برگردد اينجا ، دوباره برود آنجا ! اينها همه تضييع اوقات است و تضييع اموال است . اينها بايد اصلاح بشود .
( بيانات امام در جمع وكلاي دادگستري ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص۵ - ۵۴ )
۵۷/۱۲/۷

اسلامي نمودن دادگستري
از اول هم گفته‏ام - كه دادگاهها نبايد روي آن مسائل سابق عمل بكنند ، دادگاهها بايد به تمام معنا اسلامي [باشند] ، و توجه به اينكه خداي نخواسته يك بيگناهي يكوقتي گرفتار نباشد يا يك كم گناهي زياد از اندازه به او تحميل نشود ، اين از مسائل مهم است .
( بيانات امام در جمع اعضاي هيات قضات اصفهان ، صحيفه نور ، ج ۶ ، ص ۱۵۳ )
۵۸/۲/۲۳

لزوم تحول اساسي
دادگستري تحول مي‏خواهد . اين را من سابقاً گفته‏ام ؛ لكن - خوب - بايد وقتي مستقر شد و مجلس پيدا شد ، اين تحولات بايد پيدا بشود ؛ كه اينطور طول و عرض محاكمات ، به اينقدر طولاني شدن هم موجب اين مي‏شود كه وقت مردم صرف بشود . آدم ده سال توي اين سالنهاي دادگستري هي راه برود و هي برود و برگردد ، و آخرش معلوم نشود كه به حقش مي‏رسد يا نه . . . مردم وقتشان شريف است ؛ نبايد صرف يك محاكمه‏اي بشود كه آن .
يك نفر وكيل دادگستري بود كه من مي‏شناختم ؛ او را ديده بودم ؛ شيخ رضا اسمش بود ؛ معروف بود آن وقت . نقل مي‏كنند كه گفته بود اين محاكمه‏اي را كه الآن ما شروع كرديم ، تا من هستم اين محاكمه هست ؛ وقتي من مُردم ، پسرم اين كار را انجام مي‏دهد ! نمي‏گذاريم به آخر برسد ! وضع دادگستري اينطوري است كه مي‏تواند يك وكيلي نگذارد به اين زوديها مساله ختم بشود . اينها بايد تحول پيدا بكند ؛ بايد طوري بشود كه اگر ما نتوانيم صد درصد اسلامي‏اش بكنيم ، لااقل نزديكش بكنيم به اسلام .
( بيانات امام در جمع اعضاي هيات قضات اصفهان ، صحيفه نور ، ج ۶ ، ص ۳ - ۱۵۲ )
۵۸/۲ /۲۳

قضاوت مقتدرانه و عالمانه
مساله قضا هم كه مي‏دانيد چقدر مساله مهمي است در شرع . سروكار شما با چه چيزهايي هست كه همه حيثيت اشخاص در دست شماست . بايد البته با كمال احتياط ، و با كمال قدرت .
هم احتياط بايد در كار باشد ؛ هم قدرت بايد در كار باشد . ... ما مي‏خواهيم اسلام باشد ، ما نبايد يك كاري بكنيم كه بگويند كه دادگاهها در زمان طاغوت هم اين كارها را نمي‏كردند ! خوب ، به ما مي‏گويند اين حرفها را ، ما چه مي‏دانيم . بايد شما آقايان علاج بكنيد مساله را . اگر مي‏توانيد علاج بكنيد ، علاج بكنيد . والّا الزامي نداريد كه قاضي باشيد . اگر مي‏توانيد روي موازين قضا ، روي موازين اسلام ، عمل بكنيد ، بايد بكنيد . چنانچه نمي‏توانيد ، واقعاً مي‏بينيد كه محذور دارد ، نمي‏شود ، عرض مي‏كنم كه قدرت نداريد برويد جلو بگيريد ، خوب ، ممكن است كنار برويد . در هر صورت ، مساله مساله مهم است . نه از باب اينكه خود قضا مهم [است] ؛ خودش بسيار مهم است ؛ اما قضا يكوقت در يك محيطي است كه نداريم اشخاصي كه بخواهند صدمه به اصل اسلام بزنند ؛ آنجا بايد بگوييم قضا بسيار مهم است ، و قاضي بايد چه باشد و اينها . يكوقت وضع وضعي است كه صدمه به اسلام مي‏خواهند بزنند . اين ديگر چند برابر مي‏شود اهميتش . بايد همه - چه قضات ، چه دادستانها ، چه پاسبانها ، چه پاسدارها ، و چه كميته‏ها - همه اينها بايد روي موازين شرع عمل بكنند .
( بيانات امام در جمع دادستانها و حكام شرع دادگاههاي انقلاب اسلامي ، صحيفه نور ، ج ۹ ، ص ۷ - ۲۸۶ )
۵۸/۷/۲۰

مجازات متخلفين
قضات بايد با تمام جديت جلوي تخلفات را بگيرند ، و اگر خداي ناكرده كسي از دستورات الهي سرپيچي كرد ، بلافاصله به ملت معرفي شده و به مجازات برسد .
( پيام امام به مناسبت حلول سال جديد ، صحيفه نور ، ج ۱۲ ، ص ۲۱ )
۵۹/۱/۱

احياي قضاوت اسلامي
در قضيه‏اي كه در قانون اساسي مي‏گويد كه اين دو مقام ، كه مقام دادستان كل و رئيس ديوان‏عالي كشور باشد ، بايد رهبر با مشورت قضات اين كار را انجام دهد ، از دو جهت موضوع دارد : يك جهت اينكه مشورت در وقتي است كه شبهه باشد . در اموري كه شبهه نيست مشورت هم نيست . هر امري كه مورد شبهه باشد بين چند نفري كه مثلاً بخواهند دادستان كل باشند ، و اين چند نفر مورد اشتباه ، كه هر كدام چطورند ، در مورد اين اشتباه بايد با قضات مشورت كنند ، ولي اينجا موضوع ندارد . از باب اينكه مورد اشتباه من هم نبود . من اين دو نفر آقايان ( آيت الله موسوي اردبيلي ، دادستان كل كشور و شهيد آيت الله دكتر بهشتي ، رئيس ديوان عالي كشور ) را منصوب كردم به اين دو مقام عالي با سوابق طولاني و ادراك اينكه همه جهات در آنها هست . و در خيلي از افرادي كه من سراغ دارم همه اين جهات يا وجود ندارد و يا اينكه اگر باشد شغلهايي دارند كه نمي‏توانند بيايند و مشغول كار شوند . از اين آقايان خواستم كه اين كار را بكنند ، و در مركزي كه در اسلام جزء طراز اول مراكز با اهميت اداري است حاضر شوند . وضع اين اداره را از سابقش بيرون بياورند و به يك قضاوت اسلامي متحولش كنند .
( بيانات امام در ديدار با رئيس ديوان عالي كشور و دادستان كل كشور ، صحيفه نور ، ج ۱۲ ، ص۲۷ )
۵۹/۱/۱۰

جلب افراد صلاحيتدار
شما آقايان كه در راس قضا واقعيد توجه كنيد كه همه با هم همصدا ، همدل و كمك كار هم باشيد ، و بگذاريد دادگستري كه مدنظر شماست تصفيه شود . اشخاصي كه مفسد هستند و اشخاصي كه قضاوت نمي‏دانند و مي‏خواهند براي خودشان دكاني باز كنند ، و يا اهل كار قضاوت نيستند ، اين افراد تصفيه شوند و اشخاص صالح را جلب نكنند .
( بيانات امام در ديدار با رئيس ديوان عالي كشور و دادستان كل كشور ، صحيفه نور ، ج ۱۲ ، ص۲۹ )
۵۹/۱/۱۰

پرهيز از اشتباه
دادگاههاي سرتاسر كشور توجه داشته باشند كه در دادگاه ، خداي تبارك و تعالي را در نظر بگيرند و از اشتباهات و خطاها و انحرافات پرهيز كنند و در اموال و نفوس مردم با احتياط رفتار كنند ، كه اگر - خداي نخواسته - يك بيگناهي به دست اشخاص ، مجرم حساب بشود يا جزايي براي او تعيين بشود ، اين در دستگاه الهي بسيار بزرگ است و جواب ندارند بدهند .
( بيانات امام در جمع اعضاي جهاد سازندگي ، صحيفه نور ، ج ۱۲ ، ص۱۸۷ )
۵۹/۳/۲۷

پاكسازي دستگاه قضايي
از جمله اصلاحات همين اصلاحات قضاوت است . قضاوت در اسلام نمي‏شود دست اينها باشد ؛ دست اين جمعيتي كه حالا هست . كدام يكي اينها قاضي اسلامي هستند ؟ كدام اينها ؟ شما تشخيص مي‏دهيد كه اينها قضاوت به آن ترتيبي كه اسلام گفته قضاوت ، قضاوت بكنند ؟ حالا ما مي‏گذريم از خير اينكه مجتهد جامع‏الشرايط [باشند] ، ما به اندازه اين ، قضات نداريم . به اندازه احتياج نداريم . اما اشخاصي باشند كه توجه داشته باشند به قضاوت اسلامي . بتوانند بفهمند اين مقدار ولو از روي تقليد بتوانند بفهمند كه قضاوت چه است . وضع قضاوت اسلامي چيست . اگر ما بخواهيم مسامحه كنيم در قضاوتش ، در پاكسازي آنجا مسامحه بكنيم ، تا آخر ما گرفتار هستيم . قضاوتمان گرفتار است .
( بيانات امام در جمع اعضاي شوراي عالي قضائي ، صحيفه نور ، ج ۱۲ ، ص۶ - ۲۵۵ )
۵۹/۴/۲۹

پذيرش مسئوليت ، تكليف الهي
آن وقتي كه زمان طاغوت بود ، بگويند كه ما در خدمت طاغوت واقع نمي‏شويم ، حالا هم كه زمان اللَّه است ، بگويند كه ما در خدمت واقع نمي‏شويم ، اين كج‏فهمي است . اگر قاضي - مثلاً - در قوّه قضاييه كمبود بود و به هر كس اظهار كردند ، وقتي به مقدار كفايت نباشد ، واجب است بر اينكه تصدّي بكند و قضاوت بكند ؛ نبايد بگويند كه حالا كه قضاوت است ، ما در خدمت دولت واقع نمي‏شويم . خدمت دولت ، يك خدمت خداست . الآن دولت ، دولت الهي است و خدمت به اللَّه است ، نه خدمت به طاغوت است . بنابراين ، نبايد بعضي از آقايان تحاشي كنند از اينكه ما در استخدام دولت واقع نمي‏شويم . اين استخدام اسلام است ، دولت خودش اسلامي است . نه اين است كه خودش مستقل است ، آن هم خدمتگزار اسلام است . همه خدمتگزار اسلام هستيم .
( بيانات امام در جمع قضات شرع و دادستانها ، صحيفه نور ، ج ۱۳ ، ص ۱۵ )
۵۹/۵/۲۵

حاكم كردن نظم و قانون
البته بايد همه امور بر نظام و نظم باشد . وقتي كه پايه امور بر نظم بنا شده باشد - و حفظ نظم از واجبات الهي است - بايد در قوّه قضايي هم اين نظم محفوظ باشد ؛ يعني ، اينطور نباشد كه قاضي يك روز بخواهد بيايد ، يك روز هم دلش بخواهد نيايد . اين يك ؛ يا بايد در استخدام ، استخدام اللَّه برآيد و وظيفه شرعي - الهي خودش بداند كه بايد روي موازيني كه هست ، ساعاتي كه تعيين شده است براي كار ، كار بكند و اگر نخواهد هم اين كلمه استخدام را قبول بكند ، يا اصلش تصدّي نكند ، يا ملزم بداند خودش را به الزام شرعي كه اگر آمد نظام را حفظ كند . اگر بخواهد وارد بشود و بي‏نظم باشد - من يك هفته دلم نمي‏خواهد بيايم ، الزامي كه من ندارم . نمي‏خواهم - يك همچو آدمي ؛ اصلاً از اول وارد نشود . اگر مي‏تواند كه روي موازيني كه تعيين مي‏شود و شوراي قضايي تعيين مي‏كند ، عمل بكند ؛ ملتزم به اين باشد كه اين عمل تا آخر روي موازين باشد ، و هر روز هم خودش را عاجز از اين داشت ، خوب برود پيش شورا و استعفا بدهد . اما متصدي باشد و بي‏نظم متصدي باشد ، اين صحيح نيست . . . كسي كه يك امري را تصدّي كرد ، بايد نظامش را حفظ بكند .
آقايان هم ، كه از همه قشرها از حيث كار اهميتشان بيشتر است ، بايد اين نظام را حفظ بكنند و همين طوري كه در ساير جاها يك نظامي هست ، و بدون نظم يك امري تحقق پيدا نمي‏كند - يعني ، فاسد مي‏شود - بايد نظام را حفظ بكنند و هر چيزي را كه تقبّل كردند ، با نظم و با ترتيب ، آن را اجرا بكنند و عمل بكنند .
( بيانات امام در جمع قضات شرع و دادستانها ، صحيفه نور ، ج ۱۳ ، ص ۶ - ۱۵ )
۵۹/۵/۲۵

هوشياري در محضر خدا
الآن همه اين روسا ، رئيس جمهور ، نخست وزير ، رئيس مجلس ، روساي دادگاهها ، روساي همه استانها ، حكومتها . . . همه اينها در معرض امتحانند . و اين امتحان از امتحان در نقص اولاد و انفس بالاتر است . . . خودشان توجه كنند به اينكه قبل از رسيدن به اين مقام و بعد از رسيدن به اين مقام ، چقدر در حالشان تفاوت حاصل شده است . . . به دادگاههايي كه در سابق بودند ، قبل از رسيدن خودشان به اين مقامات به آنها اشكال داشتند و آنها را تقبيح مي‏كردند . الآن كه خودشان رسيدند آيا همان نقشه را عمل مي‏كنند كه آيندگان ، آنها را تقبيح كنند ؟ يا خير ...
بيدار بشويم ما ! دولتمردان بيدار بشوند ... دادگاهها بيدار بشوند ! ما دعوي شيعه‏گري را مي‏كنيم . ادعا هست كه ما شيعه و تابع هستيم . در مقام امتحان ، باز شيعه هستيم ؟ تَبَع هستيم آنطوري كه او هست ؟ به اندازه‏اي كه وسعت وجودي ما هست تبعيت مي‏كنيم ؟ با دوستانمان ، با رفقايمان ، با همكيشانمان ، با بشر آنطور رفتار مي‏كنيم ؟ آن شخصي بود كه وقتي يك خلخال را از پاي يك ذِمّيه يا يهودي يا نصارا بوده است بيرون آورده بودند اشرار - قريب به اين معنا - فرموده است كه اگر انسان بميرد براي اين ننگي كه واقع شده و اين چيزي كه واقع شده است ، خيلي بعيد نيست . ما هم مدّعي هستيم كه شيعه هستيم . روسا و دولتمردان بيدار بشوند ! مخاصمه را ترك كنند ! اين منظره‏ها را ببينند . اين جوانهايي كه خون خودشان را در راه اسلام داده‏اند ببينند . اين جوانهايي كه شما را به اين مقام رسانده‏اند ببينند ، و دست از مخاصمات بردارند . . . همه ما در محضر خدا هستيم .
( بيانات امام در جمع خانوادههاي شهداي ذزفول ، صحيفه نور ، ج ۱۳ ، ص ۲۳۶ )
۵۹/۱۰/۷

تربيت نسل جوان
از فرهنگيان و متصديان تعليم و تربيت و قضات و متصديان دادگستري و دادگاههاي انقلاب مي‏خواهم كه به ماموريت بزرگي كه به آنان سپرده شده و مسئوليت عظيمي كه به عهده گرفته‏اند توجه نمايند كه با انحراف آنها فرهنگ كشور به انحراف كشيده مي‏شود و نوباوگان و جوانان كه اميد ملت و اسلام هستند ، اماناتي بس بزرگ و شريفند كه خيانت در آن خيانت به اسلام و كشور است ، و اين نوباوگان و جوانانند كه در آتيه ، سرنوشت كشور به دست آنان است و بايد تربيت صحيح اسلامي در جميع مدارس به طور جدي اجرا شود تا كشور از آسيب مصون گردد .
( پيام امام به ملت ايران در آستانه سال نو ، صحيفه نور ، ج ۱۴ ، ص ۱۴۳ )
۵۹/۱۲/۲۹

مقابله با متعديان
بر دستگاههاي قضايي است كه از متعديان به جان و شرف و مال بندگان خدا دفاع كنند و آنان را به سزاي خود بنشانند .
( پيام امام به ملت ايران در آستانه سال نو ، صحيفه نور ، ج ۱۴ ، ص ۱۴۵ )
۵۹/۱۲/۲۹

حفظ حيثيت اسلام و جمهوري اسلامي
[قضات] بايد توجه كنند كه - خداي نخواسته - جاني به واسطه فتواي آنها و يا قضاوت آنها بدون مجوز شرعي از بين نرود ، مالي از بين نرود ، حيثيتي ، آبرويي از بين نرود كه بسيار اهميت دارد اين مطلب و امروز اهميتش بيشتر از سابق است . سابق قضيه اين نبود كه اگر قاضي تخلف مي‏كرد ، اصل اسلام را مشوّه كند . امروز قلمهايي هست كه چنانچه يك قاضي يا چند قاضي ولو اشتباهاً يك كاري انجام بدهد ، يا - خداي نخواسته - عمداً انجام بدهد ، اين را پاي روحانيت حساب مي‏كنند و پاي جمهوري اسلامي حساب مي‏كنند و بالاخره پاي اسلام حساب مي‏كنند و لهذا ، قاضي امروز مسئول حيثيت اسلام است ؛ مسئول حيثيت جمهوري اسلام است و مثل قضاتِ در طول تاريخ نيست كه فقط مسئول باشد نسبت به آن قضاوتي كه در مورد شخصي مي‏كرد . امروز قضاوت علاوه بر آن بعدي كه هميشه داشته است ، يك بعد خاصي دارد و آن بعد خاص آن چيزي است كه بر مي‏خورد به حيثيت اسلام . اگر چند قاضي در چند محل اشتباه بكنند ، يا بعضي از آنها مثلاً – خداي نخواسته – عمداً يك كاري را انجام بدهند ، اين اسباب اين مي‏شود كه قلمهايي كه مي‏خواهند اين جمهوري اسلامي را از بين ببرند يكي را چند و چند را صدها جلوه مي‏دهند و با قلمهاي خودشان به اصل جمهوري اسلامي و به اسلام حمله مي‏كنند . بنابراين ، اگر سابق شغل قضا يك شغل در عين حال بسيار مهم و پرمسئوليتي بود ، امروز مسئوليت او بسيار زيادتر است ؛ بايد بگوييم صدچندان است . اين يك [مطلبي] است كه به متصديان قضا ، چه در حال و چه بعدها كه تصدي مي‏كنند .
( بيانات امام در جمع علما و روحانيون ، صحيفه نور ، ج ۱۴ ، ص ۲۱۶ )
۶۰/۲/۲۱

قضاوت بر حق
روحانييني كه در قوه قضاييه و مشغول قضاوت هستند يا مشغول يك كار ديگري هستند ، اينها وظيفه‏شان زيادتر از ديگران است . اگر - خداي نخواسته - يك قضاوتي برخلاف حق واقع بشود - ولو اشتباهاً - اين منعكس مي‏شود كه اينها دارند خرابكاري مي‏كنند .
( بيانات امام در جمع روحانيون تهران ، صحيفه نور ، ج ۱۵ ، ص ۵۵ )
۶۰/۴/۱۰

قوانين نامشروع
دادگستري سابق بايد متحول بشود به يك دادگستري اسلامي . مجرد اينكه قانون سابق بوده ما بايد به آن عمل بكنيم ، به حسب قانون سابق هم نبايد به آن عمل كرد ؛ براي اينكه قانون اساسي سابق اساس است . قانون اساسي سابق ، متممش مي‏گويد كه هر قانوني بر خلاف شرع است ، قانون نيست اصلاً . بنابراين ، اينكه مي‏گوييد : قانون اينطور مي‏گويد ، غلط مي‏كند ، قانون نيست اين . اين يك قراردادي بوده است كه زمان طاغوت ، طاغوتي بوده ، بناء عليه ، آقايان نبايد اعتنا كنند به اين امور و بايد بخشنامه بكنند . شوراي نگهبان ، شوراي قضايي بخشنامه بكنند و همه جا بگويند به اينكه اين قوانين سابق كه مخالف شرع بوده نبايد عمل بشود و اگر كسي عمل بكند ، مجرم است و بايد محاكمه بشود ، به جزاي خودش برسد .
( بيانات امام در جمع كاروانهاي حج ، صحيفه نور ، ج ۱۶ ، ص ۲۵۴ )
۶۱/۵/۳۱

توجه به وظيفه و ارزشها
من اميدوارم كه همه قضات محترمي كه در سرتاسر كشور داريم و دادستانهايي كه داريم و كساني كه در امور دادگستري خدمت مي‏كنند ، همه موفق باشند كه براي خاطر خدا و براي خاطر اسلام و براي خاطر اين مستمنداني كه در طول تاريخ در تحت فشار يا سلاطين بوده‏اند يا خانها و سرمايه‏دارها و امثال اينها ، كه آقايان مي‏دانند و بهتر هم مي‏دانند خيليهايشان اينها را ، ان شاء اللَّه نجات داده بشوند ، و كشور ما ان شاء اللَّه يك كشوري بشود كه هرچه بيشتر به افق اسلام نزديكتر . البته آرزوي ما اين است كه يك كشور اسلامي بشود ؛ و همه مسائلش مسائل اسلامي باشد . و اين بسته به اين است كه هر كس در هر جايي كه خدمت مي‏كند ، اين مساله در نظرش باشد كه من دارم براي خدا و براي اسلام خدمت مي‏كنم ، نمي‏خواهم براي مقام ، مقام چيزي نيست ، مقام چيزي است كه هرچه هم زياد باشد ، خوب ديگر مقام سلطنت را شما ديديد كه مساله چه بود و آن پدر چه شد و آن پسر چه شد ، و آنطور وضع پيدا كردند ، آنطور عاقبت چه شد . و آن طرف هم كه معلوم نيست چه خواهد شد . يعني ، براي ما معلوم نيست كه آنجا با آنها چه خواهند كرد . ما به آن طرفش كاري نداريم . در هر صورت مقام مساله‏اي نيست كه انسان ارزش انساني‏اش را صرف آن بكند . شماها ارزش انساني داريد . ارزش انساني بالاترين چيزهاست براي شما ؛ و بايد اين ارزش انساني را هرچه بيشتر تقويت كنيد . خدمت به مردم به كناره‏گيري درست نمي‏شود . انسان ارزشش در اين است كه در جامعه چه مي‏تواند بكند ، و چه خدمتي به اين بندگان خدا مي‏خواهد بكند .
شما ملاحظه مي‏كنيد كه پيغمبر اكرم از همه بيشتر رنج كشيد براي تربيت مردم ؛ براي اينكه اين مظلومين را از دست آن ظالمها نجات بدهد . ... خداوند همه شما را توفيق بدهد ، مويد و منصور باشيد ، و من دعاگوي همه شماها هستم .
( بيانات امام در ديدار با قضات شوراي عالي قضائي كشور ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص ۱۵۰ )
۶۱/۱۰/۱۹

اسلامي بودن مشي دادگاهها
دادگاهها مشيشان را مشي اسلامي قرار بدهند . مي‏دهند اما خيلي توجه كنند . اگر يك جا ديدند كه يكي اشتباه كرده ، اشتباه را به او بگويند . اگر ديدند تعمد كرده ، اطلاع بدهند تا با او رفتار اسلامي بشود .
( بيانات امام در جمع نمايندگان مجلس شوراي اسلامي ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص ۱۶۵ )
۶۱/۱۱/۴

پيشبرد احكام اسلام
اينجانب در آغاز سال جديد و سالروز رسميت جمهوري اسلامي انتظار دارم كه تمام نهادهاي اين جمهوري از مجلس و ارگانهاي دولتي و جهاد سازندگي و شوراي نگهبان و شوراي‏عالي قضايي و قضات محترم سراسر كشور و دادستانيهاي سطح كشور و . . . - ايّدهم اللَّه تعالي - همه و همه كوشش كنند در پياده كردن احكام اسلام ؛ در افزايش تعهد به ابعاد مختلف اين مكتب انسان‏ساز ؛ در مجاهده در راه حق و ساختن خويش ؛ در اصلاح درون و برون كه خود با اصلاح آنان كشور رو به صلاح مي‏رود .
( پيام امام به مناسبت آغاز پنجمين سال جمهوري اسلامي ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص ۲۲۶ )
۶۲/۱/۱۲

اجراي عدالت اسلامي
قوه قضاييه و هيات پيگيري ( فرمان هشت ماده اي حضرت امام ) و ديگر هياتهاي مربوط و منشعب از آنها در اين سال جديد بر كوشش خود در اسلامي نمودن همه نهادها بيفزايند ، و با قدرت تمام به كج‏رفتاران و منحرفان مهلت ندهند كه با اعمال غيرانساني - اسلامي خود عمداً يا از روي ناداني و بي‏بند و باري چهره مقدس جمهوري اسلامي را بر خلاف آنچه هست نمايش دهند . بايد عدالت اسلامي در حق آنان بدون غمض عين اجرا شود . و لازم به تذكر است كه در حق مجرمان و منحرفان از خدا بيخبر هم نبايد از معيارهاي اسلامي و حدود و تعزيرات مقرره تجاوز گردد كه آن خود نيز از نظر عدالت اسلامي جرمي است كه موجب كيفر است . از خداوند متعال توفيق و تاييد آنان را مي‏خواهم كه طوري با قاطعيت و سرعت عمل نمايند كه جمهوري اسلامي بتواند ادعا كند كه در كشور ما عدالت اسلامي را به طور كامل اجرا نموده است .
( پيام امام به مناسبت آغاز پنجمين سال جمهوري اسلامي ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص ۲۲۷ )
۶۲/۱/۱۲

واگذاري مسئوليت به قوه قضاييه
پاسخ امام خميني به نامه اعضاي ستاد پيگيري فرمان هشت ماده‏اي ( * ) در مورد كسب اجازه از محضر امام براي واگذاري كار ستاد به قوه قضاييه
بسمه تعالي
بحمداللَّه تعالي با جديت و زحمات طاقتفرساي هيات پيگيري ، به طور چشمگيري از هرج‏ومرجها كه لازمه هر انقلابي است جلوگيري شده و كسي به خود اجازه نمي‏دهد كه به منازل يا مغازه‏ها تجاوز نمايد و بدون مجوز شرعي و قانوني كاري به طور عمد تقريباً انجام نمي‏گيرد و دادگاهها و دادسراها بدون مجوز شرعي عملي انجام نمي‏دهند و گزينشها به روال اسلامي عمل مي‏كنند و بالاخره اصول امور با زحمت ستاد اصلاح شده است و اينجانب از اين هيات و زحمات آنان تشكر مي‏كنم و چون مسائل به قوه قضاييه مربوط است و جناب آقاي نخست‏وزير و بعضي از وزراي ديگر به كارهاي مهم ديگر بايد اشتغال داشته باشند ، با قدرداني از آنان با پيشنهاد مذكور موافقت مي‏شود . ان‏شاءاللَّه‏تعالي موفق و مويد باشند .
( پاسخ امام به نامه اعضاي ستاد پيگيري فرمان هشت ماده اي ، صحيفه نور ، ج ۱۷ ، ص ۲۷۰ )
۶۲/۳/۱۰
* حضرت امام ( س ) در تاريخ ۲۴/۹/۶۱ پيام بسيار مهمي در خصوص رسيدگي به مشكلات دستگاه قضايي در هشت ماده صادر فرمودند و نخست وزير و رئيس ديوان‏عالي كشور را مامور تشكيل هياتي براي رسيدگي به اين امور كردند . اين حكم در ص ۱۱۵ - ۱۱۹ همين كتاب ( قسمت احكام ) درج شده است .

رعايت الگوي علوي
اگر قوّه قضاييه هم تبعيت نكند از آن قضاء اميرالمومنين كه اَقْضاكُمْ عَلِي ( بهترين قضاوت كننده در بين شما علي است . بحار الانوار ج ۴۶ ص ۳۰۹ ) و اگر تبعيت نكند از قضاوت اسلام ، متشبث به همان قضاوت اسلامي‏نباشد ، آن هم هر چه بگويد ما متمسك هستيم ، بر خلاف واقع است . تمسك وقتي است كه قوّه قضاييه هم كارهايي كه مي‏كنند از روي الگوي علوي باشد كه همان الگوي اسلامي‏است .
( بيانات امام در جمع مسئولين كشور ، صحيفه نور ، ج ۱۸ ، ص ۱۲۷ )
۶۲/۷/۴

عمل مطابق شرع
دادگستري و قوه قضاييه بحمداللَّه كار زياد كردند . و موجب سرافرازي يك ملت است كه در مدت بسيار كم با همه مشكلات و با اينكه مهيا نبودند علماي ما براي قضاوت و امر قضاوت ارتباط با آنها نداشته است ، مع‏ذلك موفق شده‏اند و تاكنون خدمت‏هاي فراوان كرده‏اند . . . اگر اين قوه قضاييه درست بشود ، بسياري از مشكلات كشور درست مي‏شود . مردم سروكار دارند . با اين قوه ، با دادگستري سروكار دارند . و به شما آقايان قضات هم عرض مي‏كنم كه خدا را در نظر داشته باشيد در باب قضا . قوّه قضاييه سروكارش با جان مردم است ، با مال مردم است ، با نواميس مردم است ، و بايد هميشه خدا را ناظر و حاضر ببينيد كه خداي نخواسته نبادا يك اشتباهي در كار بشود ، يك وقت خطايي بشود . خطاي شماها بزرگ است و ممكن است يك خطا موجب قتل يك كسي بشود ، يك خطا موجب به باد رفتن آبروي كسي بشود . اينها را بايد بسيار نظر بكنيد و بسيار دقت بكنيد كه اين شغل در عين حالي كه واجب است و لازم است - همه ما - در صورتي كه به مقدار كفايت نباشد همه شركت بكنند و بسيار شريف است ، در عين حال ، خوب ، مسئوليتش هم بسيار زياد است . و بايد ان‏شاءاللَّه همه آقايان جديت بكنند كه اين قوّه قضاييه به آنطوري كه شارع مقدس مي‏خواهد ، به آنطور عمل بشود .
( بيانات امام در جمع اعضاي شوراي عالي قضائي ، صحيفه نور ، ج ۱۸ ، ص ۱۶۶ )
۶۲/۸/۲۹

برگشتن از خطا
دستگاه قضايي و قضات محترم توجه داشته باشند كه در حساسترين مكانِ نظام خدمت مي‏كنند . خيلي سعي كنند تا حتي اشتباهي انجام ندهند . و در صورتي كه متوجه اشتباه شدند ، به هيچ وجه از برگشت از حكمشان خجالت نكشند ؛ كه خجالت در پيشگاه خداوند متعال بسيار سنگين‏تر از خجالت از مردم است .
( پيام امام به مناسبت پنجمين سالگرد پيروزي انقلاب ، صحيفه نور ، ج ۱۸ ، ص ۲۳۵ )
۶۲/۱۱/۲۲

بي‏اعتنايي به تبليغات سوء
آقايان شوراي قضايي و قضات محترم در سراسر كشور بايد احراز كرده باشند كه در هر صورت از تبليغات باطل و تهمتها و افتراها در امان نيستند . بنابراين ، اعتنا به اين امور و خداي نخواسته خروج از اعتدال و عدالت الهي و صراط مستقيم انحراف است و اجتناب از آن ، وظيفه الهي است .
( پيام امام به مناسبت سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي ، صحيفه نور ، ج ۱۹ ، ص ۱۰۷ )
۶۳/۱۱/۲۲

قوه قضاييه ، ناجي كشور
قوه قضاييه مشكلاتش بيشتر از ساير ارگانهاست ، چرا كه قوه قضاييه دخالت در اموري مي‏كند كه اختلافي است و اختلاف بين مردم هم تمام‏شدني نيست . ناچار ، هميشه يكي از دونفري كه با يكديگر اختلاف دارند ناراضي مي‏رود . به همين جهت ، كار بسيار مشكلي است و از طرفي هم ، بسيار حساس و مورد توجه اسلام است . قوه قضاييه اگر از روي موازين اسلامي - انساني رفتار كند ، كشور را مي‏تواند نجات دهد .
( بيانات امام در ديدار با مسئولين قوه قضائيه ، صحيفه نور ، ج ۱۹ ، ص ۱۸۴ )
۶۴/۴/۱۸

عمل به وظيفه
هرچه هست از اسلام است و از بركات وجود مبارك حضرت بقيه‌اللَّه . ما ، همه ما چيزي نيستيم . اميدوارم كه خداوند شما را توفيق بدهد و من دعا مي‏كنم به شما . و مي‏دانم كه مشكل قضا يك مشكل بسيار دست بالايي است و به اين زوديها هم قابل حل نيست ، ولي با همت آقايان و با وقت صرف كردن آقايان ان‏شاءاللَّه كه مشكلات قضا هم رفع مي‏شود . و اگر فرض كنيم كه نتوانستيم حل كنيم يا ما كارهايي را نتوانستيم انجام بدهيم ، ما به وظيفه‏مان عمل مي‏كنيم . و خداي تبارك و تعالي از ما بيشتر از آنچه قدرت داريم نمي‏خواهد . ما ان‏شاءاللَّه كه قدرت خودمان را صرف مي‏كنيم و شما آقايان هم وقت خودتان را صرف مي‏كنيد . و قضا چون يك مساله بسيار بسيار مشكل و مهمي است ، بايد در ناملايمات تامل كنيد و تحمل كنيد و از خداي تبارك و تعالي بخواهيد كه شما را قدرت بدهد در اينكه حل كنيد قضايا را .
( بيانات امام در ديدار با رئيس شوراي عالي قضائي ، صحيفه نور ، ج ۲۰ ، ص ۹۹ )
۶۶/۴/۸

تامين امنيت جامعه
قوه قضاييه كه مسئوليت اجراي حدود و احكام الهي و در حقيقت بار سنگين تامين امنيت جان و نواميس و اموال و شخصيت يك جامعه انقلابي را به عهده دارد . . . بايد جلوي تخريب و جنايات منافقين و ضدانقلاب واشاعه فحشا و منكرات و دزديها و قتلها و موادمخدر را بگيرند .
( پيام امام به زائرين بيت الله الحرام ، صحيفه نور ، ج ۲۰ ، ص ۱۲۵ )
۶۶/۵/۶

حاكم نمودن قضاي اسلامي
از مهمات امور مساله قضاوت است كه سر و كار آن با جان و مال و ناموس مردم است . وصيت اينجانب به رهبر و شوراي رهبري آن است كه در تعيين عاليترين مقام قضايي كه در عهده دارند ، كوشش كنند كه اشخاص متعهد سابقه‏دار و صاحبنظر در امور شرعي و اسلامي و در سياست را نصب نمايند . و از شوراي‏عالي قضايي مي‏خواهم امر قضاوت را كه در رژيم سابق به وضع اسفناك و غم‏انگيزي درآمده بود با جديت سر و سامان دهند ؛ و دست كساني كه با جان و مال مردم بازي مي‏كنند و آنچه نزد آنان مطرح نيست عدالت اسلامي است از اين كرسي پراهميت كوتاه كنند ، و با پشتكار و جديت بتدريج دادگستري را متحول نمايند ؛ و قضات داراي شرايطي كه ، ان‏شاءاللَّه با جديت حوزه‏هاي علميه مخصوصاً حوزه مباركه علميه قم تربيت و تعليم مي‏شوند و معرفي مي‏گردند ، به جاي قضاتي كه شرايط مقرره اسلامي را ندارند نصب گردند ، كه ان‏شاءاللَّه تعالي بزودي قضاوت اسلامي در سراسر كشور جريان پيدا كند .
( وصيتنامه سياسي – الهي امام ، صحيفه نور ، ج ۲۱ ، ص ۱۸۸ )
۶۸/۳/۱۵

وظيفه علما و حقوقدانان ( وكلاي دادگستري )
من كه طلبه هستم اينجا ، شما كه از وكلاي دادگستري و از علما هستيد و قضات دادگستري كه همين طور هستند ، سايرين - همه - همه بايد دست به هم بدهيم و اين كشوري كه دست ما دادند و همه چيزش فرو ريخته است ، اين را هركس در حيطه خودش آباد كند .
البته وكلاي دادگستري ، حقوقدانها ، بايد بنشينند راجع به طرز دادگستري[برنامه‏ريزي كنند] . . . در هر صورت ، شماها الآن موظفيد ، ملي ، اسلامي ، كه بنشينيد اين دادگستري ، دادگستري نيست ! اصل اين قضيه فرم غربي است منتها خوب عمل نمي‏توانند بكنند . ما عيب كارمان اين است كه از مسائل غربي وقتي مي‏آوريم اينجا ، در اينجا يك نيمه غربي درست مي‏شود و ناقص ، و بعد هم براي مملكت ما مناسب نيست شما بنشينيد ، حقوقدانها ، مطلعين ، بنشينند با هم طرز دادگستري را درست كنند . دادگستري ما نمي‏تواند دادگستري سابق باشد . دادگستري ما بايد روي موازين شرع باشد ، قضاوت روي موازين شرع بايد باشد . آنطور نمي‏شود . . . طرز دادگستري را بايد شماها بنشينيد با هم ، قضات و شماها و همه ، تفكر كنيد و طرز دادگستري را طوري كنيد كه اين مراتب نباشد : امروز حكم بكند فردا برود آنجا ، بعد برود آنجا ، بعد از سر برگردد اينجا ، دوباره برود آنجا ! اينها همه تضييع اوقات است و تضييع اموال است . اينها بايد اصلاح بشود . البته كار مشكل است و نمي‏شود يك روز و دو روز بشود ؛ لكن نبايد مايوس شد .
( اسناد منتشر نشده )
* علاوه بر موارد مذكور براي اطلاع از مواضع حضرت امام رجوع شود به :
۱ - صحيفه نور ، ج ۷ ، ص ۹۲ .
۲ - صحيفه نور ، ج ۱۵ ، ص ۲۳۲ .
۳ - صحيفه نور ، ج ۱۹ ، ص ۱۰۷ .

بالا
فهرست اصلي


فصل اول - × - اهميت و جايگاه منصب قضا

 *English
Lawyer Search <  
Francias* 

 *كانون جهاني (IBA)
اتحاديه كانونها
 *مصوبات
 *مجمع عمومي
 * شوراي اجرائي
 *كميسيون‌انفورماتيك
كانونهاي وكلا
 *مركز
 *فارس
 *آذربايجان شرقي
 *آذربايجان غربي
 *اصفهان
 *مازندران
 *خراسان
 *گيلان
 *قزوين
 *كرمانشاه و ايلام
 *خوزستان و لرستان
 *همدان
 *قم
 *كردستان
 *گلستان
 *اردبيل
 *مركزي
 *بوشهر
 *زنجان

امور وكلا و كارآموزان  *فهرست اسامي
 *مصوبات كانون
 *كميسيون حقوقي
 *كارآموزي و اختبار
 *آزمون وكالت
 *نظرات وكلا

پيش‌نويس‌لايحه‌وكالت
 *كتابخانه
 *مقالات حقوقي
 *مجله حقوقي
 *نشريه داخلي

منابع حقوقي
 *بانك قوانين
 *آراء قضائي
 *نظرات مشورتي
 *لوايح و اوراق
 *مراجع رسيدگي
 *پرسش و پاسخ

سايتهاي‌اطلاع‌رساني
 *حقوقي و داخلي
 *حقوقي خارجي