مجله كانون وكلاي دادگستري مركز
دوره جديد - شماره ۹ و ۱۰ ( شماره پياپي ۱۷۸ و ۱۷۹ )
(صفحه۱۲)
فهرست اصلي
فهرست:

  * آيين رفتار حرفهاي براي وكلاي مدافع دادگاه كيفري بين المللي - آلبرت برناردي و رضا معتمدي
وكلاي پايه يك دادگستري
  * آيين رفتار حرفهاي براي وكلاي مدافع دادگاه كيفري بين المللي
آلبرت برناردي و رضا معتمدي
وكلاي پايه يك دادگستري
-------------------------------------------------------------


  * آيين رفتار حرفهاي براي وكلاي مدافع دادگاه كيفري بين المللي - آلبرت برناردي و رضا معتمدي
وكلاي پايه يك دادگستري

آلبرت برناردي و رضا معتمدي
وكلاي پايه يك دادگستري

آيين رفتار حرفهاي براي وكلاي مدافع دادگاه كيفري
بين المللي

اطلاعات مربوط به پيشينه آيين ( Code ) رفتار حرفهاي وكلا دادگاه كيفري بينالمللي
۱ ـ مقدمه كلي
اساسنامه رم ( statute ) به صراحت به آيين رفتار اشاره نميكند . تنها در اصل هشتم قواعد دارسي و ادله اثبات دعوي بشرح ذيل از آيين رفتار سخن به ميان آمده است :
« مقام رياست ] دادگاه [ براساس پيشنهاد مدير دفتر و پس از تبادل نظر با دادستان پيشنويسي از آيين رفتار حرفهاي وكلا را تهيه و تنظيم خواهد كرد . مدير دفتر در تهيه اين پيشنهاد طبق اصل ۲۰ و تبصره ذيل اصل ۳ مشورتهاي لازم را خواهد كرد . سپس اين پيشنويس طبق پاراگراف ۷ از ماده ۱۱۲ جهت اتخاذ تصميم مقتضي به مجمع دولتهاي شركت كننده تسليم خواهد گرديد . اصل بيستم ضمن طرح روند مشورت به ويژه متذكر ميگردد كه :
« در خصوص اهدافي چون اداره معاضدت قضائي طبق اصل بيست و يك و ايجاد آيين رفتار حرفهاي طبق اصل ۸ مدير دفتر در صور اقتضاء با هر دستگاه مستقل كه نمايندگي وكلا يا كانونهاي حقوقي را به عهده دارد از جمله هر دستگاهي كه مجمع عمومي دولتهاي شركت كننده در ايجاد و استقرار آن مساعدت كند ، مشورت خواهد كرد .
در طرح اوليهاي كه توسط كميسيون تداركاتي در پنجم اكتبر ۲۰۰۱ اتخاذ گرديد چنين آمده است : « تهيه و تصويب آييننامههاو مقررات موقتي داخلي كه براي شروع سريع فعاليتهاي ضروري دادگاه طي دوران اوليهاي تشكيل آن لازم هستند . . . »
اين آيين نامهها و مقررات موقتي مشتمل بر يك آيين رفتار موقتي براي كليه كاركنان و از جمله وكلاي مدافع است . در اين گزارش به تهيه پيشنويس آيين رفتار ويژه وكلاي دادگستري و نمايندگان اشاره گرديده است .
البته صحيحتر آن است كه وضع آيين رفتار براي وكلا در ارتباط با تنظيم دستورالعملهاي اوليه در خصوص تعيين وكلاي مدافع و مقررات دادگاه در نظر گرفته شود . اين مقررات و دستورالعملها موجب ميگردد بر روابط بين وكيل مدافع و دادگاه نظارتي فراگير اعمال گردد . بنابراين آيين رفتار وكلا بايد با اين دستورالعملها و
مقررات به خوبي هماهنگ باشد تا استحكام و سازگاري متقابل آنها را تضمين
كند .
شروط مندرج در آيين دادرسي و ادله اثبات دعوي نشان ميدهد كه اساسنامه نسبت به ايجاد و وضع مقررات و قواعد با اتكاء به شيوههاي مشاورت داخلي و خارجي نگرشي جامع داشته است .
شايان ذكر است كه اين قواعد بيشتر بر ضرورت ايجاد يك آيين رفتار حرفهاي نظر دارد تا بر نحوه كار وكلا مدافع . بنابراين صرف نظر از اين كه يك آيين مجزا و يا آيينهاي جداگانهاي ايجاد يا اتخاذ گرديده باشد بيشتر بايد به اين موضوع توجه گردد كه چه نوع ضوابط يكساني بايد بر دادستان ، و وكلاي مدافع اعمال گردد و كدام مقررات بايد مختص هر يك از آنان باشد .
۲ ـ اصول حاكم
در تهيه آيين رفتار رهنمودهاي كلي ذيل بايد حاكم باشد :
الف ـ توازن منافع : آيين رفتار حرفهاي بايد به منظور حمايت از رسيدگي شايسته و ايجاد توازن منافع كليه طرفين دادرسي يك ساختار جامع و فراگير ايجاد كند . در اين ساختار خوانده دعوي بايد جنبه محوري داشته باشد . آيين رفتار همچنين بايد محيطي ايجاد نمايد كه امكان دهد وكلا هم در امر دفاع هم در امر تعقيب استقلال حرفهاي خود را حفظ كنند .
معمولاً اصول حرفهاي در ارتباط با صلاحيت ، جديت ، نگهداري اسرار ، صراحت بيان در دادگاه ، رعايت انصاف و احترام نسبت به وكلا طرف و قدرت درك تعارض منافع ، تعريف ميشود . همين طور وكلا ، از موقعيت خويش براي كسب درآمد مالي خود يا اشخاص ثالث بهرهگيري نكنند از اهميت ويژهاي برخوردار است .
ب ـ ارزشهاي محوري : آيين رفتار بايد ارزشهاي محوري سازمان را ارتقاء دهد . براي دادگاه كيفري بينالمللي مصالح مربوط به اجراي عدالت و حمايت همه جانبه از جريان صحيح رسيدگي قضائي از اصول بنيادي ارزشهاي محوري دادگاه به شمار ميآيد و بر منافع هر يك از طرفين برتري دارد . براي دادگاه كيفري بينالمللي اين ارزشهاي محوري تماماً با انديشه توازن منافع به شرحي كه در بالا گفته شد ، در هم تنيده است .

ج ـ كمك به حقوِ كيفري بينالمللي : همچنان كه در مورد آيين دادرسي و ادله اثبات دعوي صادِ است . آيين رفتار بايد درصد ايجاد توازن بين سنتهاي متعارض حقوِ مدون و عرفي حاكم بر اجراي صحيح حقوِ كيفري باشد . آيين رفتار بايد بر مبناي مقررات مربوط به آيين دادرسي و ادله اثبات دعوي و با ايجاد توافق خلاِ بين اين دو نظام حقوقي به نحوي پيريزي گردد كه با ماهيت منحصر به فرد دادگاه منطبق باشد .
ح ـ بيطرفي در دادرسي : آيين نامه بايد درصد اعمال ضوابط يكسان حرفهاي و استقلال براي كليه وكلا در دادگاه باشد . بايد درصدد ايجاد يك نظام واحد براي كنترل رفتار وكلا كه به نوبه خود امري انعطافپذير ، كارا و منطقي است برآيد . اين اقدام به ويژه در خصوص هر سازماني كه براي تقويت آيين رفتار ايجاد ميگردد و هدفش نظارت بر تعارضات احتمالي منافع است ميتواند صحت داشته باشد .
اين سازمانها بايد در درون خود فاقد جنبههاي تبعيضآميز بوده و قادر باشند به تعارض بين وكلا و موكلين و نيز تعارض بين وكلا و كانونهاي ملي وكلا و يا اختيارات اين كانونها و هم چنين تعارضات بين وكلا و دادگاه توجه كافي مبذول كند .
د ـ شفايت دادرسي : آيين رفتار بايد با وضع قواعد دادرسي صريح و منجز به ارتقاء حل و فصل منصفانه تعارضات بين وكلا و دادگاه ، بين وكلا و موكلان آنها و بين وكلا و كانونهاي ملي وكلا و يا اختيارات اين كانونها كمك كند .
ذ ـ مناسبات با ساير نهادهاي حقوقي : در آيين رفتار بايد مناسبات بين اين آيين و ساير نهادهاي حقوقي به ويژه مقررات دادرسي و ادله اثبات دعوي ، دستورالعملهاي مربوط به معاضدت قضائي و قواعد حاكم بر دادگاه بروشني و صراحت مورد توجه قرار گرفته باشد .
ه ـ دامنه شمول آيين رفتار : اين امر بايد مشخص گردد كه آيا آيين رفتار در شكل موقتي خود هنگاميكه وكلا در پروندههايي در دادگاه قبول وكالت كردهاند و قبل از آن كه رياست دادگاه فرصت نهائي كردن آيين و ارسال آن به مجمع دولتهاي شركت كننده براي اتخاذ تصميم را داشته باشد ، ميتواند قابليت اجرا داشته باشد ياخير . از طرف ديگر بايد آيين رفتار را در پرتو ايجاد مقررات مربوط به كاركنان دادگاه و آيين رفتار كاركنان دفتر دادستان مورد بررسي قرار داد تا مطمئن شويم كه همان ضوابط اصول حرفهاي و استقلال به روشني و صراحت مورد توجه قرار گرفته است يا خير .

آيين رفتار حرفهاي براي وكلا مدافع دادگاه كيفري بينالمللي
۱ ـ مقدمه
اين آيين اختصاراً تدوين شده است تا :
۱ . وكلا همانند وكلاي حرفهاي دادگستري از ضوابط ممتاز رفتار حرفهاي برخوردار باشند .
۲ . نقش وكلا بعنوان وكلاي مدافع متخصص در اجراي عدالت ايجاب مينمايد كه آنان شرافتمندانه ، منصفانه ، ماهرانه ، با پشتكار و با شجاعت رفتار كنند .
۳ . وكلا در برابر دادگاه و موكل وظيفه دارند به طور مستقل و در جهت اجراي عدالت و حفظ بيشترين منافع موكل اقدام كنند .
۴ . وكلا را ميتوان طبق اصل ۲۷ قواعد دادرسي و ادله اثبات دعوي و مواد ۴۶ و ۴۷ اساسنامه رم تحت تعقيب انتظامي قرار داد . بنابراين ضروري است وكلا از حقوِ و تعهدات خود در برابر دادگاه آگاه باشند . به منظور اهداف فوِ ، اين آيين رفتار و مواد مربوط به آن تهيه و تنظيم گرديده است .
۲ ـ مقدمات
ماده ۱ ـ تعاريف
۱ . در اين آيين رفتار تعاريف ذيل بكار ميرود مگر آن كه متن مقررات مندرج در آن تفسيري مخالف را ايجاب كند :
« موكل » ـ به متهم ، مظنون ، بازداشتي ، شاهد ، شاكي خصوصي يا ساير اشخاصي كه براي آنها وكيل تعيين ميگردد تا در دادگاه از آنان دفاع نمايند اطلاِ ميگردد .
« وكيل » ـ به هر شخص اطلاِ ميگردد كه در زمينه حقوِ بينالمللي يا كيفري و شيوه دادرسي صلاحيت داشته باشد و داراي تجربيات لازم خواه بعنوان قاضي ، يا وكيل و يا در ساير سمتهاي مشابه در دادرسي كيفري اصل ۲۲ قواعد دادرسي و ادله اثبات دعوي باشد و :
الف ) وكالتنامه خود را در دفتر دادگاه ثبت كرده باشد .
ب ) براي وكالت از مظنون ، متهم بازداشت شده يا شهود منصوب گرديده باشد .
هر اشارهاي به وكيل شامل همكاران وي منفرداً يا مجتمعاً نيز خواهد بود .
« دادگاه » ـ عبارتست از دادگاه كيفري بينالمللي كه از سال ۱۹۹۸ به وسيله سازمان ملل و كنفرانس مربوط به ايجاد دادگاه كيفري بينالمللي و نيز قطعنامه شماره ]  [ ايجاد گرديده است .
« دستورالعمل » ـ به دستورالعمل در خصوص نصب وكيل مدافع اطلاِ ميگردد .
« مقررات » ـ به مقررات اتخاذ شده از طرف دادگاه در تاريخ به شرح اصلاحيه اطلاِ ميگردد .
« قواعد » ـ عبارتست از قواعد دادرسي و ادله اثبات دعوي كه از طرف دادگاه اعمال و اتخاذ ميگردد .
« اساسنامه » ـ عبارتست از اساسنامه دادگاه كيفري بينالمللي رم كه از طرف قطعنامه شماره ]  [ تصويب گرديده است .
۲ . در صورت وجود هرگونه تعارض بين اين آيين و دستورالعمل يا قواعد ، مقررات دستورالعمل يا قواعد حسب مورد حاكم خواهد بود .
۳ . هر اصطلاحي كه در اين آييننامه تعريف نشده باشد داراي همان معني است كه اساسنامه يا قواعد به آن داده است .
۴ . با وجود آن كه وكلا مقيد به ضوابط اين آيين نامه ميباشند معهذا اين آيين را نبايد به عنوان يك آيين رفتار كامل و مفصل براي وكلا به حساب آورد . دادگاه ميتواند برحسب صلاحيت ذاتي خود ضوابط و الزامات ديگري در خصوص رفتار وكيل اعمال كند .
۵ . اين آيين رفتار بايد به نحوي قرائت و اعمال گردد كه به موثرترين شكل به اهداف خود نايل گرديده و موجبات حمايت ارزشهاي مندرج در اين مقدمه را فراهم آورد .
۶ . مقررات عمومي اين آيين نبايد به دليل هر نوع شروط ويژه يا هر نوع تعبير و تعديل به نحو مضيق قرائت يا اعمال گردد .
۷ . به كلمات مفرد معني جمع اطلاِ ميگردد و بر عكس .
اين آيين رفتار در تاريخ [ ] به مرحله اجرا در ميآيد .
ماده ۳ ـ هدف كلي و كاربرد
۱ . هدف كلي اين آيين عبارتست از فراهم كردن ضوابط رفتار وكلا كه مناسب اجراي صحيح و منصفانه عدالت باشد .
۲ . كاربرد اين آيين همان طور كه در ماده ( ۱ ) آن تعريف گرديده براي وكلا است .
۳ . تعهدات كلي وكلا نسبت به موكلين
ماده ۴ ـ حدود اختيارات و فسخ وكالت
۱ . وكيل هيچ پروندهاي را به عهده نخواهد گرفت مگر آن كه :
الف ) طبق دستورات كتبي موكل باشد .
ب ) پرونده طبق قواعد و دستورالعمل از طرف مدير دفتر به وكيل ارجاع گرديده باشد يا .
ج ) اين دستورات به هر شكل ديگري طبق مفاد اساسنامه ، قواعد ، مقررات و يا دستورالعملها داده شود .
۲ . وكيل مكلف به ارائه مشورت و قبول نمايندگي از موكل است مگر آن كه قانوناً از طرف او عزل شده باشد يا موضوع مطروحه در دادگاه پس از طي كليه مراحل از جمله تجديدنظر به تصميم نهائي منجر گرديده باشد يا وكيل استعفاء دهد با به هر دليل موجه ديگر از طرف دادگاه بر كنار گردد . هر نوع كنارهگيري وكيل بايد به نحوي انجام شود كه كمترين تاثير منفي بر منافع موكل بگذارد .
۳ . وكيل بايد هنگام دفاع از موكل :
الف ) با موكل در خصوص اهداف وكالت خود و طرفي كه اين اهداف تامين ميگردد مشورت نمايد .
ب . به تصميم موكل در خصوص چنين اهدافي ، اگر مغاير وظايف وكيل طبق آيين رفتار و نيز قضاوت حرفهاي شايسته در مورد وكيل نباشد ، وفادار بماند .
۴ . وكيل نبايد به موكل مشورتي دهد يا كمكي كند كه منجر به رفتاري گردد كه وكيل آن را ناقض اساسنامه ، قواعد ، مقررات يا آيين رفتار ميداند .
۵ . وكيل نبايد وكالت هيچ پروندهاي را كه ميداند يا بايد بداند كه صلاحيت وكالت آن را ندارد به عهده بگيرد . وكيل نبايد هيچ نوع دستوري را قبول نمايد مگر آن كه قادر به اجراي اين دستورات با توجه به حجم كارهاي ارجاعي خود باشد .
ماده ۵ ـ صلاحيت و استقلال
۱ . وكيل بايد در قبول وكالت موكل :
الف ) با صلاحيت ، مهارت ، دقت و شرافت عمل كند .
ب ) نظر مستقل حرفهاي خود را بيان نمايد و مشورت صريح و شرافتمندانه بدهد .
۲ . وكيل نبايد :
الف ) اجازه دهد استقلال ، شرافت و آزادي مطلق وي تحت فشارهاي خارجي مورد مصالحه قرار گيرد .
ب ) عملي نمايد كه نشانه مصالحه استقلال حرفهاي وي باشد .
پ ) بخاطر خشنودي موكل ، دادگاه يا اشخاص ثالث ضوابط حرفهاي خود را مورد مصالحه قرار دهد .
ماده ۶ ـ جديت
وكيل بايد براي حمايت از بيشترين منافع موكل با جديت از موكل دفاع نمايد . وكيل بايد در چهارچوب وكالت قانوني خود كليه وظايف متقبله را به سرانجام برساند مگر اين كه وكالت وي فسخ يا از وكالت بركنار شده باشد .
ماده ۷ ـ ارتباط با وكيل
وكيل بايد موكل را از وضعيت پرونده مطروحه در دادگاه كه موكل در آن ذينفع است مطلع نگاه داشته و بلافاصله به كليه درخواستهاي منطقي موكل در خصوص كسب اطلاع پاسخ مثبت دهد . وكيل بايد مسووليت شخصي اجراي دستورات موكل را بر عهده بگيرد .
ماده ۸ ـ رازداري
۱ . وكيل بايد رازداري كليه اطلاعاتي را كه در مورد موكل خويش به دست ميآورد حتي پس از آن كه وكالت وي خاتمه پذيرد رعايت نمايد .
۲ . وكيل قطعنظر از آن كه روابط وكالتي با موكل ادامه يابد بايد رازداري امور مربوط به موكل خود را نگاهداري كرده و براساس بند ۳ بايد از انجام امور زير خودداري ورزد :
الف ) اطلاعاتي را كه به صورت محرمانه به وكيل سپرده شده است نزد هر شخص ديگري افشا نمايد . ضمن آن كه وكيل ميتواند اطلاعات مزبور را در اختيار همكاران و كارمندان دفتر خود در جريان ارائه خدمات حرفهاي به موكل خود قرار دهد .
ب ) اين گونه اطلاعات را به زيان موكل خود و يا به سود شخص خود يا موكل ديگري بازگو كند .
۳ . با وصف مراتب مندرج در بند ( ۲ ) وكيل ميتواند اطلاعات محرمانهاي را كه به اعتماد وي سپرده شده است در موارد زير افشا نمايد :
الف ) وقتي در اين باره با موكل مشاوره كامل به عمل آمده و موكل كتباً به آن رضايت داده باشد .
ب ) وقتي موكل خود عالماً موضوع را به شخص ثالثي بازگو كرده و شخص ثالث دليل آن را اقامه كرده باشد .
ج ) وقتي چنين امري براي اقامه در قبال يك اتهام جنايي يا انتظامي يا دعوي حقوقي كه عليه وكيل يا همكاران و كارمندان وي طرح شده باشد ضروري تلقي شود .
د ) وقتي براي ممانعت از عملي كه وكيل به طور معقول عقيده دارد كه :
۱ . ميتواند در كشوري كه ممكن است وقوع پيدا كند يا برطبق قوانين و مقررات مربوط عمل جنايي تلقي گردد .
۲ . ميتواند منتهي به فوت يا جرح عمده بدني به هر شخصي شود مگر آن كه اطلاعات مزبور افشا گردد .
۳ . وكيل بايد از همكاران ، كارمندان و هر شخص ديگري كه توسط وكيل در جريان انجام وظائف حرفهاي براي موكل تعيين شده باشد بخواهد كه همان تعهد رازداري را كه در اين ماده ( ۸ ) ذكر شده است حتي پس از خاتمه يافتن وكالت از اين گونه موكل رعايت كند .
ماده ۹ ـ تعارض منافع
۱ . وكيل در قبال دادگاه و موكل وظيفه دارد كه در كليه اوقات به طور مستقل عمل نمايد . هر گاه بين وظيفه وكيل در انجام خدمت به نفع موكل و به نفع عدالت تعارضي به وجود آيد . مورد اخير ترجيح خواهد داشت . وكيل بايد اين گونه منافع را به منافع خود يا هر شخص و سازمان ديگر يا دولت مقدم بشمرد .
۲ . وكيل بايد مراقبت لازم به عمل آورد تا يقين حاصل شود كه هيچ تعارض منافعي وجود ندارد . وقتي درباره اين تعارض شبههاي وجود داشته باشد بايد اين تعارض در قبال منافع شخصي خود وكيل حل و فصل شود .
۳ . وكيل بايد از قبول وكالت موكل در ارتباط با هر موضوعي كه خود به عنوان دادرسي يا كارمند دادگاه يا هر سمت ديگري در آن شركت داشته است خودداري كند مگر آن كه مدير دفتر پس از مشاوره با طرفين نسبت به آن رضايت دهد .
۴ . وكيل يا موسسه حقوقي وي بايد از وكالت موكل درباره امور زير خودداري
كند :
الف ) بين منافع اين گونه موكل يا موكلين ديگر تعارض يا خطر عمده تعارض وجود داشته باشد .
ب ) موضوع عيناً يا به طور عمده مربوط به موضوع ديگري باشد كه وكيل يا موسسه حقوقي وي قبلاً وكالت موكل ديگري را داشته ( كه به نحو اختصار « موكل قبلي » ناميده ميشود ) و منافع موكل عملاً با منافع موكل قبلي در تضاد است ، مگر آن كه وكيل و موكل قبلي پس از مشاوره نسبت به آن رضايت دهند .
ج . قضاوت حرفهاي وكيل از طرف موكل تحتتاثير منفي موارد زير قرار گرفته يا به طور معقول احتمال چنين تاثيري وجود داشته باشد :
ـ مسووليتها يا منافع وكيل در قبال يك شخص ثالث ،
ـ منافع مالي ، تجاري ، ملكي يا شخصي خود وكيل .
۵ . وكيل بايد از قبول حقالزحمه وكالت موكل از منبع ديگري غير از خود موكل خودداري نمايد . مگر آن كه :
الف ) موكل پس از مشاوره نسبت به آن ابراز نمايد .
ب ) مغايرتي با نظر حرفهاي استقلال وكيل يا رابطه وكيل و موكل نداشته باشد .
۶ . وكيل بايد از قبول حقالوكاله وكالت تسخيري از منبع ديگري غير از دادگاه خودداري به عمل آورد .
۷ . هر گاه تعارض منافع به وجود آيد وكيل بايد :
الف ) مراتب را به طور سريع و كامل به موكلي كه در كار وي موثر خواهد بود اطلاع دهد .
ب ) يا :
۱ . از وكالت موكلي كه منافع وي تحتتاثير قرار خواهد گرفت خودداري كند .
يا آن كه :
۲ . رضايت اين گونه موكلين را كتباً و به طور كامل جهت ادامه وكالت از آنان اخذ نمايد . مشروط بر آن كه رضايت مزبور به نظر وكيل لطمهاي به اجراي عدالت وارد نكند .
ماده ۱۰ ـ موكلين احتمالي
وكيل بايد از انجام اعمال زير خودداري نمايد :
الف ) برقراري تماس با يك موكل احتمالي يا منسوبين و آشنايان وي به منظور دريافت كار از چنين موكل احتمالي .
ب ) برقراري ارتباط گمراه كننده يا فريبنده درباره ارائه خدمات وكيل به يك موكل احتمالي ، منسوبين و آشنايان وي .
ماده ۱۱ ـ ترتيبات مالي بين وكيل و موكل
۱ . وكيل منصوب بايد از انتقال قطعي كليه يا قسمتي از حقالوكاله خود در ارتباط با وكالت از يك موكل يا هر نوع وجوه و اموال ديگر را به اين موكل ، منسوبين ، آشنايان وي يا هر شخص يا سازمان ثالث كه موكل در آن سود برده يا داراي منافع شخصي است خودداري كند .
۲ . وكيل منصوب بايد از اعطاي وام يا انتقال موقت تمامي يا قسمتي از حقالوكاله خود در ارتباط با وكالت از يك موكل يا هر نوع وجوه و اموال ديگر را به اين موكل ، منسوبين آشنايان وي يا هر شخص يا سازمان ثالث كه موكل در آن سود برده يا داراي منافع شخصي ميباشد خودداري كند .
۳ . وكيل منصوب بايد از استقراض وجه يا مال از موكل خودداري نمايد .
۴ . فرض بر اين كه موكل مطابق بندهاي ۱ و ۲ داراي منافعي نزد شخص ثالث ، سازمان يا دولت باشد وقتي مصداِ دارد كه موكل از آن انتقال سود شخصي و مستقيم كسب كند .
۵ ـ بند ۱ الي ۴ شامل انتقال موقت يا دائم اقلام داراي ارزش قليل كه درباره كيفيت آن توسط مدير دفتر نظر داده ميشود نخواهد بود .
۶ . وكيل نبايد در موضوعي كه وكالت آن را انجام ميدهد سود مالي كسب كند .
۷ . وكيل هرگز نبايد وجود موكل را با وجود خود ، كارفرما يا موسسه حقوقي خويش تركيب نمايد و بايد همواره بتواند وجوهي را كه به حساب موكل نگاه داشتهاند پرداخت كند . وكيل بايد از نگاهداري وجود دريافتي براي موكل را بيش از مدتي كه مطلقاً ضرورت داشته باشد خودداري كند .
۸ . برآورد حقالوكاله وكيل كه توسط موكل پرداخت ميگردد بايد قبلاً به طور كامل به موكل اعلام شده و منصفانه و معقول تعيين شود .
ماده ۱۲ ـ ناتواني موكل
هر گاه موكل قادر به اخذ تصميمات معقول درباره وكالت خويش به علت صغر سن ، اختلال مشاعر يا دلايل ديگر نباشد وكيل بايد :
الف ) مراتب را به رييس يا متصدي دادگاه اعلام نمايد .
ب ) اقدامات لازم را براي تضمين وكالت مناسب از چنين موكل محجور انجام دهد .
ج ) تا حدي كه به طور معقول امكانپذير باشد روابط عادي وكيل و موكل را با اين گونه موكل حفظ كند .
ماده ۱۳ ـ نگاهداري حساب وقت
وكيل بايد با حسن نيت حساب مدتي را كه براي انجام يك موضوع حقوقي انجام داده است . ضمن تهيه صورت مشروح از وقت مزبور و همچنين هزينههايي را كه به نحوي كه مدير دفتر تعيين كرده است نگاهداري كند .

روش وكالت در دادگاه
ماده ۱۴ ـ قواعد دادرسي
۱ . وكيل همواره بايد مطابق قواعد و روشهايي كه دادگاه در جريان دادرسي تعيين مينمايد عمل كرده و آيين دادرسي صحيح را موردنظر قرار دهد .
۲ . وكيل بايد از انجام اعمال زير خودداري كند ، مگر آن كه قواعد اين آييننامه يا مقررات دادگاهي را كه به دادرسي رسيدگي ميكند اجازه انجام آن را بدهد :
الف ) ارتباط با دادرسي يا متصدي دادگاه درباره جريان رسيدگي به موضوعي كه وي وكالت آن را به عهده دارد بدون آن كه مراتب را قبلاً به وكيل طرف دادرسي اعلام كند .
ب ) تسليم مدارك ، لوايح يا اوراِ مربوط به دادرسي دادگاه در دعاوي مربوط به موكل خود بدون اطلاع به وكيل طرف دعوي .
ماده ۱۵ ـ صداقت در قبال دادگاه
۱ . وكيل براي اقامه و انجام دعوي شخصاً مسووليت دارد و بايد قضاوت شخصي خويش را درباره كيفيت و هدف اظهارات خود و سوالات مطرح شده مبناي كار قرار دهد .
۲ . وكيل نبايد دادگاه را فريب داده يا آگاهانه براي گمراهي دادگاه اقدام كند .
۳ . وكيل بايد هر چه زودتر براي تصحيح اشتباه در بيان خود طي جريان دادرسي در دادگاه پس از استحضار از آن اشتباه اقدام به عمل آورد .
ماده ۱۶ ـ اعتبار دليل
وكيل بايد در كليه اوقات اعتبار و صحت دلايل ابرازي را اعم از آن كه كتبي ، شفاهي يا به طرِ ديگر اقامه شده باشد نگاهداري كند .
ماده ۱۷ ـ بيطرفي دادگاه
۱ . وكيل بايد كليه تدابير لازم را براي حصول اطمينان از اين كه اقدامات وي مسير جريان دادرسي را منحرف نميكند اتخاذ كند .
۲ . وكيل نبايد با توسل به طرِ نامناسب در مقام اعمال نفوذ دادرس يا كارمند ديگر دادگاه برآيد .
ماده ۱۸ ـ وكيل به عنوان گواه
وكيل بايد از شركت در هر موضوعي كه احتمالاً ممكن است به عنوان گواه حضور پيدا كند خودداري نمايد .

وظايف وكيل نسبت به ساير اشخاص
ماده ۱۹ ـ رفتار با انصاف و ادب نسبت به طرف دعوي و وكيل وي
۱ . وكيل بايد كليه وكلايي را كه در ارتباط با جريان دادرسي حضور يافته يا وكالت مينمايند به عنوان همكاران حرفهاي شناخته و با انصاف و ادب نسبت به آنها و موكلين ايشان عمل كند .
۲ . وكيل بايد از ارتباط با موكل ديگري خودداري كند ، مگر به وسيله يا با اجازه وكيل موكل نامبرده .
ماده ۲۰ ـ رفتار با اشخاص فاقد سمت
۱ . هر گاه وكيلي در مقام وكالت از يك موكل يا شخصي كه فاقد سمت وكالت طرف مقابل ميباشد سر و كار داشته باشد بايد از اظهارنظر به آن شخص كه موجب امكان تعارض با حقوِ و منافع موكل خويش گردد خودداري نمايد .
۲ . وكيل موظف است درباره نقشي كه درباره موضوع دادرسي ايفا ميكند و حقوِ اشخاص براي تعيين يا مشاوره با وكيل مطابق قواعد دادگاه و به طور كلي درباره ماهيت وكالت به طرف فاقد سمت تذكر دهد . اين تذكر بايد قطعنظر از اين كه تعارض با منافع موكل خود وجود داشته يا امكان وجود آن داشته باشد داده شود .

حفظ حرمت حرفه وكالت
ماده ۲۱ ـ موارد اختلاف
هر گاه اختلافي بين اين آييننامه و هر آييننامه ديگري درباره رفتار و مسووليت حرفهاي كه وكيل مكلف به رعايت آن است وجود داشته باشد مقررات اين آييننامه در ارتباط با آداب وكيل در برابر دادگاه حاكم خواهد بود . در صورت بروز اختلاف ناشي از مقررات اين آييننامه و ساير مقررات رفتار و مسووليت حرفهاي متصدي ثبت دعاوي كوشش خواهد كرد با انجام مشاوره با طرفين مربوط موجبات تسهيل رفع اختلاف را فراهم نمايد .
ماده ۲۲ ـ اعمال مخالف اخلاِ
از جمله مواردي كه مخالف اخلاِ وكالتي محسوب ميگردند عبارتند از :
الف ) اقدام يا كوشش براي اقدام به نقض اين آييننامه يا معاونت آگاهانه در نقض يا كوشش براي آن يا ترغيب شخص ديگري براي نقض يا كوشش براي آن توسط اعمال شخص ثالث .
ب ) اقدام به يك عمل جنايي كه روي شرافت ، اعتماد يا درستكار بودن وكيل تاثير نامطلوب باقي بگذارد .
ج ) انجام عملي كه متضمن بيشرافتي ، خدعه ، فريب يا سوء تعبير شود .
د ) انجام عملي كه موجب مورد لطمه به اجراي صحيح عدالت در دادگاه شود .
ه ) توسل به اعمال نفوذ روي دادرس يا كارمند ديگر دادگاه از طريق اقداماتي كه به موجب قانون ، قواعد دادرسي دادگاه جنايي بينالمللي يا اين آييننامه ممنوع ميباشد .
و ) اتخاذ هر روش ديگري كه روي وكيل به عنوان يك وكيل شايسته اثر منفي باقي بگذارد .
ماده ۲۳ ـ تسليم گزارش درباره عمل خلاف
وكيل بايد در موارد زير گزارش عمل خلاف را به سازمان مربوطه جهت اجراي انتظامي تسليم نمايد :
الف ) هر گاه وكيلي اطلاع حاصل نمايد كه وكيل ديگري مقررات اين آييننامه را نقض كرده است .
ب ) هر گاه اين نقض يا عمل خلاف درباره شرافت ، قابل اعتماد بودن و شايستگي وكيل طرف ايجاد ترديد و شبهه نمايد .
ج ) اطلاع وكيل از اين نقض مقررات مشمول مفاد ماده ۸ نميباشد .
ماده ۲۴ ـ اجرا
وكيل بايد از اجراي هر گونه مقررات انتظامي كه ممكن است توسط دادگاه مطابق قواعد مصوب صورت پذيرد به طور كامل تبعيت كند .
ماده ۲۵ ـ تغيير و اصلاح
اين مقررات ممكن است توسط مدير دفتر پس از تبادل نظر با دادرسان و بازپرس و مطابق روش مشاوره در بند ۳ ماده ۲۰ قواعد دادگاه جنايي بينالمللي مورد اصلاح و تغيير واقع شود . هر گونه اصلاح و تغيير عطف به ماسبق نخواهد بود .

منابع
قواعد رفتار حرفهاي و منابع مربوط زير در تنظيم اين مقررات مورد توجه قرار گرفته است :
۱ . دادگاه جنائي بينالمللي براي يوگوسلاوي . آييننامه قواعد رفتار حرفهاي وكيل مدافع كه در دادگاه بينالمللي حضور پيدا ميكند .
۲ . دادگاه جنايي بينالمللي براي رواندا ، قواعد رفتار حرفهاي وكيل مدافع .
۳ . كانون بينالمللي وكلاي دادگستري ، مقررات بينالمللي قواعد اخلاقي .
۴ . كانونهاي وكلاي دادگستري اتحاديه اروپا ، آييننامه رفتار وكلاي دادگستري در اتحاديه اروپا .
۵ . كانون وكلاي دادگستري نيويورك ، آييننامه مسووليت حرفهاي وكيل دادگستري .

بالا
فهرست اصلي


  * آيين رفتار حرفهاي براي وكلاي مدافع دادگاه كيفري بين المللي
آلبرت برناردي و رضا معتمدي
وكلاي پايه يك دادگستري

آلبرت برناردي و رضا معتمدي
وكلاي پايه يك دادگستري

آيين رفتار حرفهاي براي وكلاي مدافع دادگاه كيفري
بين المللي

اطلاعات مربوط به پيشينه آيين ( Code ) رفتار حرفهاي وكلا دادگاه كيفري بينالمللي
۱ ـ مقدمه كلي
اساسنامه رم ( statute ) به صراحت به آيين رفتار اشاره نميكند . تنها در اصل هشتم قواعد دارسي و ادله اثبات دعوي بشرح ذيل از آيين رفتار سخن به ميان آمده است :
« مقام رياست ] دادگاه [ براساس پيشنهاد مدير دفتر و پس از تبادل نظر با دادستان پيشنويسي از آيين رفتار حرفهاي وكلا را تهيه و تنظيم خواهد كرد . مدير دفتر در تهيه اين پيشنهاد طبق اصل ۲۰ و تبصره ذيل اصل ۳ مشورتهاي لازم را خواهد كرد . سپس اين پيشنويس طبق پاراگراف ۷ از ماده ۱۱۲ جهت اتخاذ تصميم مقتضي به مجمع دولتهاي شركت كننده تسليم خواهد گرديد . اصل بيستم ضمن طرح روند مشورت به ويژه متذكر ميگردد كه :
« در خصوص اهدافي چون اداره معاضدت قضائي طبق اصل بيست و يك و ايجاد آيين رفتار حرفهاي طبق اصل ۸ مدير دفتر در صور اقتضاء با هر دستگاه مستقل كه نمايندگي وكلا يا كانونهاي حقوقي را به عهده دارد از جمله هر دستگاهي كه مجمع عمومي دولتهاي شركت كننده در ايجاد و استقرار آن مساعدت كند ، مشورت خواهد كرد .
در طرح اوليهاي كه توسط كميسيون تداركاتي در پنجم اكتبر ۲۰۰۱ اتخاذ گرديد چنين آمده است : « تهيه و تصويب آييننامههاو مقررات موقتي داخلي كه براي شروع سريع فعاليتهاي ضروري دادگاه طي دوران اوليهاي تشكيل آن لازم هستند . . . »
اين آيين نامهها و مقررات موقتي مشتمل بر يك آيين رفتار موقتي براي كليه كاركنان و از جمله وكلاي مدافع است . در اين گزارش به تهيه پيشنويس آيين رفتار ويژه وكلاي دادگستري و نمايندگان اشاره گرديده است .
البته صحيحتر آن است كه وضع آيين رفتار براي وكلا در ارتباط با تنظيم دستورالعملهاي اوليه در خصوص تعيين وكلاي مدافع و مقررات دادگاه در نظر گرفته شود . اين مقررات و دستورالعملها موجب ميگردد بر روابط بين وكيل مدافع و دادگاه نظارتي فراگير اعمال گردد . بنابراين آيين رفتار وكلا بايد با اين دستورالعملها و
مقررات به خوبي هماهنگ باشد تا استحكام و سازگاري متقابل آنها را تضمين
كند .
شروط مندرج در آيين دادرسي و ادله اثبات دعوي نشان ميدهد كه اساسنامه نسبت به ايجاد و وضع مقررات و قواعد با اتكاء به شيوههاي مشاورت داخلي و خارجي نگرشي جامع داشته است .
شايان ذكر است كه اين قواعد بيشتر بر ضرورت ايجاد يك آيين رفتار حرفهاي نظر دارد تا بر نحوه كار وكلا مدافع . بنابراين صرف نظر از اين كه يك آيين مجزا و يا آيينهاي جداگانهاي ايجاد يا اتخاذ گرديده باشد بيشتر بايد به اين موضوع توجه گردد كه چه نوع ضوابط يكساني بايد بر دادستان ، و وكلاي مدافع اعمال گردد و كدام مقررات بايد مختص هر يك از آنان باشد .
۲ ـ اصول حاكم
در تهيه آيين رفتار رهنمودهاي كلي ذيل بايد حاكم باشد :
الف ـ توازن منافع : آيين رفتار حرفهاي بايد به منظور حمايت از رسيدگي شايسته و ايجاد توازن منافع كليه طرفين دادرسي يك ساختار جامع و فراگير ايجاد كند . در اين ساختار خوانده دعوي بايد جنبه محوري داشته باشد . آيين رفتار همچنين بايد محيطي ايجاد نمايد كه امكان دهد وكلا هم در امر دفاع هم در امر تعقيب استقلال حرفهاي خود را حفظ كنند .
معمولاً اصول حرفهاي در ارتباط با صلاحيت ، جديت ، نگهداري اسرار ، صراحت بيان در دادگاه ، رعايت انصاف و احترام نسبت به وكلا طرف و قدرت درك تعارض منافع ، تعريف ميشود . همين طور وكلا ، از موقعيت خويش براي كسب درآمد مالي خود يا اشخاص ثالث بهرهگيري نكنند از اهميت ويژهاي برخوردار است .
ب ـ ارزشهاي محوري : آيين رفتار بايد ارزشهاي محوري سازمان را ارتقاء دهد . براي دادگاه كيفري بينالمللي مصالح مربوط به اجراي عدالت و حمايت همه جانبه از جريان صحيح رسيدگي قضائي از اصول بنيادي ارزشهاي محوري دادگاه به شمار ميآيد و بر منافع هر يك از طرفين برتري دارد . براي دادگاه كيفري بينالمللي اين ارزشهاي محوري تماماً با انديشه توازن منافع به شرحي كه در بالا گفته شد ، در هم تنيده است .

ج ـ كمك به حقوِ كيفري بينالمللي : همچنان كه در مورد آيين دادرسي و ادله اثبات دعوي صادِ است . آيين رفتار بايد درصد ايجاد توازن بين سنتهاي متعارض حقوِ مدون و عرفي حاكم بر اجراي صحيح حقوِ كيفري باشد . آيين رفتار بايد بر مبناي مقررات مربوط به آيين دادرسي و ادله اثبات دعوي و با ايجاد توافق خلاِ بين اين دو نظام حقوقي به نحوي پيريزي گردد كه با ماهيت منحصر به فرد دادگاه منطبق باشد .
ح ـ بيطرفي در دادرسي : آيين نامه بايد درصد اعمال ضوابط يكسان حرفهاي و استقلال براي كليه وكلا در دادگاه باشد . بايد درصدد ايجاد يك نظام واحد براي كنترل رفتار وكلا كه به نوبه خود امري انعطافپذير ، كارا و منطقي است برآيد . اين اقدام به ويژه در خصوص هر سازماني كه براي تقويت آيين رفتار ايجاد ميگردد و هدفش نظارت بر تعارضات احتمالي منافع است ميتواند صحت داشته باشد .
اين سازمانها بايد در درون خود فاقد جنبههاي تبعيضآميز بوده و قادر باشند به تعارض بين وكلا و موكلين و نيز تعارض بين وكلا و كانونهاي ملي وكلا و يا اختيارات اين كانونها و هم چنين تعارضات بين وكلا و دادگاه توجه كافي مبذول كند .
د ـ شفايت دادرسي : آيين رفتار بايد با وضع قواعد دادرسي صريح و منجز به ارتقاء حل و فصل منصفانه تعارضات بين وكلا و دادگاه ، بين وكلا و موكلان آنها و بين وكلا و كانونهاي ملي وكلا و يا اختيارات اين كانونها كمك كند .
ذ ـ مناسبات با ساير نهادهاي حقوقي : در آيين رفتار بايد مناسبات بين اين آيين و ساير نهادهاي حقوقي به ويژه مقررات دادرسي و ادله اثبات دعوي ، دستورالعملهاي مربوط به معاضدت قضائي و قواعد حاكم بر دادگاه بروشني و صراحت مورد توجه قرار گرفته باشد .
ه ـ دامنه شمول آيين رفتار : اين امر بايد مشخص گردد كه آيا آيين رفتار در شكل موقتي خود هنگاميكه وكلا در پروندههايي در دادگاه قبول وكالت كردهاند و قبل از آن كه رياست دادگاه فرصت نهائي كردن آيين و ارسال آن به مجمع دولتهاي شركت كننده براي اتخاذ تصميم را داشته باشد ، ميتواند قابليت اجرا داشته باشد ياخير . از طرف ديگر بايد آيين رفتار را در پرتو ايجاد مقررات مربوط به كاركنان دادگاه و آيين رفتار كاركنان دفتر دادستان مورد بررسي قرار داد تا مطمئن شويم كه همان ضوابط اصول حرفهاي و استقلال به روشني و صراحت مورد توجه قرار گرفته است يا خير .

آيين رفتار حرفهاي براي وكلا مدافع دادگاه كيفري بينالمللي
۱ ـ مقدمه
اين آيين اختصاراً تدوين شده است تا :
۱ . وكلا همانند وكلاي حرفهاي دادگستري از ضوابط ممتاز رفتار حرفهاي برخوردار باشند .
۲ . نقش وكلا بعنوان وكلاي مدافع متخصص در اجراي عدالت ايجاب مينمايد كه آنان شرافتمندانه ، منصفانه ، ماهرانه ، با پشتكار و با شجاعت رفتار كنند .
۳ . وكلا در برابر دادگاه و موكل وظيفه دارند به طور مستقل و در جهت اجراي عدالت و حفظ بيشترين منافع موكل اقدام كنند .
۴ . وكلا را ميتوان طبق اصل ۲۷ قواعد دادرسي و ادله اثبات دعوي و مواد ۴۶ و ۴۷ اساسنامه رم تحت تعقيب انتظامي قرار داد . بنابراين ضروري است وكلا از حقوِ و تعهدات خود در برابر دادگاه آگاه باشند . به منظور اهداف فوِ ، اين آيين رفتار و مواد مربوط به آن تهيه و تنظيم گرديده است .
۲ ـ مقدمات
ماده ۱ ـ تعاريف
۱ . در اين آيين رفتار تعاريف ذيل بكار ميرود مگر آن كه متن مقررات مندرج در آن تفسيري مخالف را ايجاب كند :
« موكل » ـ به متهم ، مظنون ، بازداشتي ، شاهد ، شاكي خصوصي يا ساير اشخاصي كه براي آنها وكيل تعيين ميگردد تا در دادگاه از آنان دفاع نمايند اطلاِ ميگردد .
« وكيل » ـ به هر شخص اطلاِ ميگردد كه در زمينه حقوِ بينالمللي يا كيفري و شيوه دادرسي صلاحيت داشته باشد و داراي تجربيات لازم خواه بعنوان قاضي ، يا وكيل و يا در ساير سمتهاي مشابه در دادرسي كيفري اصل ۲۲ قواعد دادرسي و ادله اثبات دعوي باشد و :
الف ) وكالتنامه خود را در دفتر دادگاه ثبت كرده باشد .
ب ) براي وكالت از مظنون ، متهم بازداشت شده يا شهود منصوب گرديده باشد .
هر اشارهاي به وكيل شامل همكاران وي منفرداً يا مجتمعاً نيز خواهد بود .
« دادگاه » ـ عبارتست از دادگاه كيفري بينالمللي كه از سال ۱۹۹۸ به وسيله سازمان ملل و كنفرانس مربوط به ايجاد دادگاه كيفري بينالمللي و نيز قطعنامه شماره ]  [ ايجاد گرديده است .
« دستورالعمل » ـ به دستورالعمل در خصوص نصب وكيل مدافع اطلاِ ميگردد .
« مقررات » ـ به مقررات اتخاذ شده از طرف دادگاه در تاريخ به شرح اصلاحيه اطلاِ ميگردد .
« قواعد » ـ عبارتست از قواعد دادرسي و ادله اثبات دعوي كه از طرف دادگاه اعمال و اتخاذ ميگردد .
« اساسنامه » ـ عبارتست از اساسنامه دادگاه كيفري بينالمللي رم كه از طرف قطعنامه شماره ]  [ تصويب گرديده است .
۲ . در صورت وجود هرگونه تعارض بين اين آيين و دستورالعمل يا قواعد ، مقررات دستورالعمل يا قواعد حسب مورد حاكم خواهد بود .
۳ . هر اصطلاحي كه در اين آييننامه تعريف نشده باشد داراي همان معني است كه اساسنامه يا قواعد به آن داده است .
۴ . با وجود آن كه وكلا مقيد به ضوابط اين آيين نامه ميباشند معهذا اين آيين را نبايد به عنوان يك آيين رفتار كامل و مفصل براي وكلا به حساب آورد . دادگاه ميتواند برحسب صلاحيت ذاتي خود ضوابط و الزامات ديگري در خصوص رفتار وكيل اعمال كند .
۵ . اين آيين رفتار بايد به نحوي قرائت و اعمال گردد كه به موثرترين شكل به اهداف خود نايل گرديده و موجبات حمايت ارزشهاي مندرج در اين مقدمه را فراهم آورد .
۶ . مقررات عمومي اين آيين نبايد به دليل هر نوع شروط ويژه يا هر نوع تعبير و تعديل به نحو مضيق قرائت يا اعمال گردد .
۷ . به كلمات مفرد معني جمع اطلاِ ميگردد و بر عكس .
اين آيين رفتار در تاريخ [ ] به مرحله اجرا در ميآيد .
ماده ۳ ـ هدف كلي و كاربرد
۱ . هدف كلي اين آيين عبارتست از فراهم كردن ضوابط رفتار وكلا كه مناسب اجراي صحيح و منصفانه عدالت باشد .
۲ . كاربرد اين آيين همان طور كه در ماده ( ۱ ) آن تعريف گرديده براي وكلا است .
۳ . تعهدات كلي وكلا نسبت به موكلين
ماده ۴ ـ حدود اختيارات و فسخ وكالت
۱ . وكيل هيچ پروندهاي را به عهده نخواهد گرفت مگر آن كه :
الف ) طبق دستورات كتبي موكل باشد .
ب ) پرونده طبق قواعد و دستورالعمل از طرف مدير دفتر به وكيل ارجاع گرديده باشد يا .
ج ) اين دستورات به هر شكل ديگري طبق مفاد اساسنامه ، قواعد ، مقررات و يا دستورالعملها داده شود .
۲ . وكيل مكلف به ارائه مشورت و قبول نمايندگي از موكل است مگر آن كه قانوناً از طرف او عزل شده باشد يا موضوع مطروحه در دادگاه پس از طي كليه مراحل از جمله تجديدنظر به تصميم نهائي منجر گرديده باشد يا وكيل استعفاء دهد با به هر دليل موجه ديگر از طرف دادگاه بر كنار گردد . هر نوع كنارهگيري وكيل بايد به نحوي انجام شود كه كمترين تاثير منفي بر منافع موكل بگذارد .
۳ . وكيل بايد هنگام دفاع از موكل :
الف ) با موكل در خصوص اهداف وكالت خود و طرفي كه اين اهداف تامين ميگردد مشورت نمايد .
ب . به تصميم موكل در خصوص چنين اهدافي ، اگر مغاير وظايف وكيل طبق آيين رفتار و نيز قضاوت حرفهاي شايسته در مورد وكيل نباشد ، وفادار بماند .
۴ . وكيل نبايد به موكل مشورتي دهد يا كمكي كند كه منجر به رفتاري گردد كه وكيل آن را ناقض اساسنامه ، قواعد ، مقررات يا آيين رفتار ميداند .
۵ . وكيل نبايد وكالت هيچ پروندهاي را كه ميداند يا بايد بداند كه صلاحيت وكالت آن را ندارد به عهده بگيرد . وكيل نبايد هيچ نوع دستوري را قبول نمايد مگر آن كه قادر به اجراي اين دستورات با توجه به حجم كارهاي ارجاعي خود باشد .
ماده ۵ ـ صلاحيت و استقلال
۱ . وكيل بايد در قبول وكالت موكل :
الف ) با صلاحيت ، مهارت ، دقت و شرافت عمل كند .
ب ) نظر مستقل حرفهاي خود را بيان نمايد و مشورت صريح و شرافتمندانه بدهد .
۲ . وكيل نبايد :
الف ) اجازه دهد استقلال ، شرافت و آزادي مطلق وي تحت فشارهاي خارجي مورد مصالحه قرار گيرد .
ب ) عملي نمايد كه نشانه مصالحه استقلال حرفهاي وي باشد .
پ ) بخاطر خشنودي موكل ، دادگاه يا اشخاص ثالث ضوابط حرفهاي خود را مورد مصالحه قرار دهد .
ماده ۶ ـ جديت
وكيل بايد براي حمايت از بيشترين منافع موكل با جديت از موكل دفاع نمايد . وكيل بايد در چهارچوب وكالت قانوني خود كليه وظايف متقبله را به سرانجام برساند مگر اين كه وكالت وي فسخ يا از وكالت بركنار شده باشد .
ماده ۷ ـ ارتباط با وكيل
وكيل بايد موكل را از وضعيت پرونده مطروحه در دادگاه كه موكل در آن ذينفع است مطلع نگاه داشته و بلافاصله به كليه درخواستهاي منطقي موكل در خصوص كسب اطلاع پاسخ مثبت دهد . وكيل بايد مسووليت شخصي اجراي دستورات موكل را بر عهده بگيرد .
ماده ۸ ـ رازداري
۱ . وكيل بايد رازداري كليه اطلاعاتي را كه در مورد موكل خويش به دست ميآورد حتي پس از آن كه وكالت وي خاتمه پذيرد رعايت نمايد .
۲ . وكيل قطعنظر از آن كه روابط وكالتي با موكل ادامه يابد بايد رازداري امور مربوط به موكل خود را نگاهداري كرده و براساس بند ۳ بايد از انجام امور زير خودداري ورزد :
الف ) اطلاعاتي را كه به صورت محرمانه به وكيل سپرده شده است نزد هر شخص ديگري افشا نمايد . ضمن آن كه وكيل ميتواند اطلاعات مزبور را در اختيار همكاران و كارمندان دفتر خود در جريان ارائه خدمات حرفهاي به موكل خود قرار دهد .
ب ) اين گونه اطلاعات را به زيان موكل خود و يا به سود شخص خود يا موكل ديگري بازگو كند .
۳ . با وصف مراتب مندرج در بند ( ۲ ) وكيل ميتواند اطلاعات محرمانهاي را كه به اعتماد وي سپرده شده است در موارد زير افشا نمايد :
الف ) وقتي در اين باره با موكل مشاوره كامل به عمل آمده و موكل كتباً به آن رضايت داده باشد .
ب ) وقتي موكل خود عالماً موضوع را به شخص ثالثي بازگو كرده و شخص ثالث دليل آن را اقامه كرده باشد .
ج ) وقتي چنين امري براي اقامه در قبال يك اتهام جنايي يا انتظامي يا دعوي حقوقي كه عليه وكيل يا همكاران و كارمندان وي طرح شده باشد ضروري تلقي شود .
د ) وقتي براي ممانعت از عملي كه وكيل به طور معقول عقيده دارد كه :
۱ . ميتواند در كشوري كه ممكن است وقوع پيدا كند يا برطبق قوانين و مقررات مربوط عمل جنايي تلقي گردد .
۲ . ميتواند منتهي به فوت يا جرح عمده بدني به هر شخصي شود مگر آن كه اطلاعات مزبور افشا گردد .
۳ . وكيل بايد از همكاران ، كارمندان و هر شخص ديگري كه توسط وكيل در جريان انجام وظائف حرفهاي براي موكل تعيين شده باشد بخواهد كه همان تعهد رازداري را كه در اين ماده ( ۸ ) ذكر شده است حتي پس از خاتمه يافتن وكالت از اين گونه موكل رعايت كند .
ماده ۹ ـ تعارض منافع
۱ . وكيل در قبال دادگاه و موكل وظيفه دارد كه در كليه اوقات به طور مستقل عمل نمايد . هر گاه بين وظيفه وكيل در انجام خدمت به نفع موكل و به نفع عدالت تعارضي به وجود آيد . مورد اخير ترجيح خواهد داشت . وكيل بايد اين گونه منافع را به منافع خود يا هر شخص و سازمان ديگر يا دولت مقدم بشمرد .
۲ . وكيل بايد مراقبت لازم به عمل آورد تا يقين حاصل شود كه هيچ تعارض منافعي وجود ندارد . وقتي درباره اين تعارض شبههاي وجود داشته باشد بايد اين تعارض در قبال منافع شخصي خود وكيل حل و فصل شود .
۳ . وكيل بايد از قبول وكالت موكل در ارتباط با هر موضوعي كه خود به عنوان دادرسي يا كارمند دادگاه يا هر سمت ديگري در آن شركت داشته است خودداري كند مگر آن كه مدير دفتر پس از مشاوره با طرفين نسبت به آن رضايت دهد .
۴ . وكيل يا موسسه حقوقي وي بايد از وكالت موكل درباره امور زير خودداري
كند :
الف ) بين منافع اين گونه موكل يا موكلين ديگر تعارض يا خطر عمده تعارض وجود داشته باشد .
ب ) موضوع عيناً يا به طور عمده مربوط به موضوع ديگري باشد كه وكيل يا موسسه حقوقي وي قبلاً وكالت موكل ديگري را داشته ( كه به نحو اختصار « موكل قبلي » ناميده ميشود ) و منافع موكل عملاً با منافع موكل قبلي در تضاد است ، مگر آن كه وكيل و موكل قبلي پس از مشاوره نسبت به آن رضايت دهند .
ج . قضاوت حرفهاي وكيل از طرف موكل تحتتاثير منفي موارد زير قرار گرفته يا به طور معقول احتمال چنين تاثيري وجود داشته باشد :
ـ مسووليتها يا منافع وكيل در قبال يك شخص ثالث ،
ـ منافع مالي ، تجاري ، ملكي يا شخصي خود وكيل .
۵ . وكيل بايد از قبول حقالزحمه وكالت موكل از منبع ديگري غير از خود موكل خودداري نمايد . مگر آن كه :
الف ) موكل پس از مشاوره نسبت به آن ابراز نمايد .
ب ) مغايرتي با نظر حرفهاي استقلال وكيل يا رابطه وكيل و موكل نداشته باشد .
۶ . وكيل بايد از قبول حقالوكاله وكالت تسخيري از منبع ديگري غير از دادگاه خودداري به عمل آورد .
۷ . هر گاه تعارض منافع به وجود آيد وكيل بايد :
الف ) مراتب را به طور سريع و كامل به موكلي كه در كار وي موثر خواهد بود اطلاع دهد .
ب ) يا :
۱ . از وكالت موكلي كه منافع وي تحتتاثير قرار خواهد گرفت خودداري كند .
يا آن كه :
۲ . رضايت اين گونه موكلين را كتباً و به طور كامل جهت ادامه وكالت از آنان اخذ نمايد . مشروط بر آن كه رضايت مزبور به نظر وكيل لطمهاي به اجراي عدالت وارد نكند .
ماده ۱۰ ـ موكلين احتمالي
وكيل بايد از انجام اعمال زير خودداري نمايد :
الف ) برقراري تماس با يك موكل احتمالي يا منسوبين و آشنايان وي به منظور دريافت كار از چنين موكل احتمالي .
ب ) برقراري ارتباط گمراه كننده يا فريبنده درباره ارائه خدمات وكيل به يك موكل احتمالي ، منسوبين و آشنايان وي .
ماده ۱۱ ـ ترتيبات مالي بين وكيل و موكل
۱ . وكيل منصوب بايد از انتقال قطعي كليه يا قسمتي از حقالوكاله خود در ارتباط با وكالت از يك موكل يا هر نوع وجوه و اموال ديگر را به اين موكل ، منسوبين ، آشنايان وي يا هر شخص يا سازمان ثالث كه موكل در آن سود برده يا داراي منافع شخصي است خودداري كند .
۲ . وكيل منصوب بايد از اعطاي وام يا انتقال موقت تمامي يا قسمتي از حقالوكاله خود در ارتباط با وكالت از يك موكل يا هر نوع وجوه و اموال ديگر را به اين موكل ، منسوبين آشنايان وي يا هر شخص يا سازمان ثالث كه موكل در آن سود برده يا داراي منافع شخصي ميباشد خودداري كند .
۳ . وكيل منصوب بايد از استقراض وجه يا مال از موكل خودداري نمايد .
۴ . فرض بر اين كه موكل مطابق بندهاي ۱ و ۲ داراي منافعي نزد شخص ثالث ، سازمان يا دولت باشد وقتي مصداِ دارد كه موكل از آن انتقال سود شخصي و مستقيم كسب كند .
۵ ـ بند ۱ الي ۴ شامل انتقال موقت يا دائم اقلام داراي ارزش قليل كه درباره كيفيت آن توسط مدير دفتر نظر داده ميشود نخواهد بود .
۶ . وكيل نبايد در موضوعي كه وكالت آن را انجام ميدهد سود مالي كسب كند .
۷ . وكيل هرگز نبايد وجود موكل را با وجود خود ، كارفرما يا موسسه حقوقي خويش تركيب نمايد و بايد همواره بتواند وجوهي را كه به حساب موكل نگاه داشتهاند پرداخت كند . وكيل بايد از نگاهداري وجود دريافتي براي موكل را بيش از مدتي كه مطلقاً ضرورت داشته باشد خودداري كند .
۸ . برآورد حقالوكاله وكيل كه توسط موكل پرداخت ميگردد بايد قبلاً به طور كامل به موكل اعلام شده و منصفانه و معقول تعيين شود .
ماده ۱۲ ـ ناتواني موكل
هر گاه موكل قادر به اخذ تصميمات معقول درباره وكالت خويش به علت صغر سن ، اختلال مشاعر يا دلايل ديگر نباشد وكيل بايد :
الف ) مراتب را به رييس يا متصدي دادگاه اعلام نمايد .
ب ) اقدامات لازم را براي تضمين وكالت مناسب از چنين موكل محجور انجام دهد .
ج ) تا حدي كه به طور معقول امكانپذير باشد روابط عادي وكيل و موكل را با اين گونه موكل حفظ كند .
ماده ۱۳ ـ نگاهداري حساب وقت
وكيل بايد با حسن نيت حساب مدتي را كه براي انجام يك موضوع حقوقي انجام داده است . ضمن تهيه صورت مشروح از وقت مزبور و همچنين هزينههايي را كه به نحوي كه مدير دفتر تعيين كرده است نگاهداري كند .

روش وكالت در دادگاه
ماده ۱۴ ـ قواعد دادرسي
۱ . وكيل همواره بايد مطابق قواعد و روشهايي كه دادگاه در جريان دادرسي تعيين مينمايد عمل كرده و آيين دادرسي صحيح را موردنظر قرار دهد .
۲ . وكيل بايد از انجام اعمال زير خودداري كند ، مگر آن كه قواعد اين آييننامه يا مقررات دادگاهي را كه به دادرسي رسيدگي ميكند اجازه انجام آن را بدهد :
الف ) ارتباط با دادرسي يا متصدي دادگاه درباره جريان رسيدگي به موضوعي كه وي وكالت آن را به عهده دارد بدون آن كه مراتب را قبلاً به وكيل طرف دادرسي اعلام كند .
ب ) تسليم مدارك ، لوايح يا اوراِ مربوط به دادرسي دادگاه در دعاوي مربوط به موكل خود بدون اطلاع به وكيل طرف دعوي .
ماده ۱۵ ـ صداقت در قبال دادگاه
۱ . وكيل براي اقامه و انجام دعوي شخصاً مسووليت دارد و بايد قضاوت شخصي خويش را درباره كيفيت و هدف اظهارات خود و سوالات مطرح شده مبناي كار قرار دهد .
۲ . وكيل نبايد دادگاه را فريب داده يا آگاهانه براي گمراهي دادگاه اقدام كند .
۳ . وكيل بايد هر چه زودتر براي تصحيح اشتباه در بيان خود طي جريان دادرسي در دادگاه پس از استحضار از آن اشتباه اقدام به عمل آورد .
ماده ۱۶ ـ اعتبار دليل
وكيل بايد در كليه اوقات اعتبار و صحت دلايل ابرازي را اعم از آن كه كتبي ، شفاهي يا به طرِ ديگر اقامه شده باشد نگاهداري كند .
ماده ۱۷ ـ بيطرفي دادگاه
۱ . وكيل بايد كليه تدابير لازم را براي حصول اطمينان از اين كه اقدامات وي مسير جريان دادرسي را منحرف نميكند اتخاذ كند .
۲ . وكيل نبايد با توسل به طرِ نامناسب در مقام اعمال نفوذ دادرس يا كارمند ديگر دادگاه برآيد .
ماده ۱۸ ـ وكيل به عنوان گواه
وكيل بايد از شركت در هر موضوعي كه احتمالاً ممكن است به عنوان گواه حضور پيدا كند خودداري نمايد .

وظايف وكيل نسبت به ساير اشخاص
ماده ۱۹ ـ رفتار با انصاف و ادب نسبت به طرف دعوي و وكيل وي
۱ . وكيل بايد كليه وكلايي را كه در ارتباط با جريان دادرسي حضور يافته يا وكالت مينمايند به عنوان همكاران حرفهاي شناخته و با انصاف و ادب نسبت به آنها و موكلين ايشان عمل كند .
۲ . وكيل بايد از ارتباط با موكل ديگري خودداري كند ، مگر به وسيله يا با اجازه وكيل موكل نامبرده .
ماده ۲۰ ـ رفتار با اشخاص فاقد سمت
۱ . هر گاه وكيلي در مقام وكالت از يك موكل يا شخصي كه فاقد سمت وكالت طرف مقابل ميباشد سر و كار داشته باشد بايد از اظهارنظر به آن شخص كه موجب امكان تعارض با حقوِ و منافع موكل خويش گردد خودداري نمايد .
۲ . وكيل موظف است درباره نقشي كه درباره موضوع دادرسي ايفا ميكند و حقوِ اشخاص براي تعيين يا مشاوره با وكيل مطابق قواعد دادگاه و به طور كلي درباره ماهيت وكالت به طرف فاقد سمت تذكر دهد . اين تذكر بايد قطعنظر از اين كه تعارض با منافع موكل خود وجود داشته يا امكان وجود آن داشته باشد داده شود .

حفظ حرمت حرفه وكالت
ماده ۲۱ ـ موارد اختلاف
هر گاه اختلافي بين اين آييننامه و هر آييننامه ديگري درباره رفتار و مسووليت حرفهاي كه وكيل مكلف به رعايت آن است وجود داشته باشد مقررات اين آييننامه در ارتباط با آداب وكيل در برابر دادگاه حاكم خواهد بود . در صورت بروز اختلاف ناشي از مقررات اين آييننامه و ساير مقررات رفتار و مسووليت حرفهاي متصدي ثبت دعاوي كوشش خواهد كرد با انجام مشاوره با طرفين مربوط موجبات تسهيل رفع اختلاف را فراهم نمايد .
ماده ۲۲ ـ اعمال مخالف اخلاِ
از جمله مواردي كه مخالف اخلاِ وكالتي محسوب ميگردند عبارتند از :
الف ) اقدام يا كوشش براي اقدام به نقض اين آييننامه يا معاونت آگاهانه در نقض يا كوشش براي آن يا ترغيب شخص ديگري براي نقض يا كوشش براي آن توسط اعمال شخص ثالث .
ب ) اقدام به يك عمل جنايي كه روي شرافت ، اعتماد يا درستكار بودن وكيل تاثير نامطلوب باقي بگذارد .
ج ) انجام عملي كه متضمن بيشرافتي ، خدعه ، فريب يا سوء تعبير شود .
د ) انجام عملي كه موجب مورد لطمه به اجراي صحيح عدالت در دادگاه شود .
ه ) توسل به اعمال نفوذ روي دادرس يا كارمند ديگر دادگاه از طريق اقداماتي كه به موجب قانون ، قواعد دادرسي دادگاه جنايي بينالمللي يا اين آييننامه ممنوع ميباشد .
و ) اتخاذ هر روش ديگري كه روي وكيل به عنوان يك وكيل شايسته اثر منفي باقي بگذارد .
ماده ۲۳ ـ تسليم گزارش درباره عمل خلاف
وكيل بايد در موارد زير گزارش عمل خلاف را به سازمان مربوطه جهت اجراي انتظامي تسليم نمايد :
الف ) هر گاه وكيلي اطلاع حاصل نمايد كه وكيل ديگري مقررات اين آييننامه را نقض كرده است .
ب ) هر گاه اين نقض يا عمل خلاف درباره شرافت ، قابل اعتماد بودن و شايستگي وكيل طرف ايجاد ترديد و شبهه نمايد .
ج ) اطلاع وكيل از اين نقض مقررات مشمول مفاد ماده ۸ نميباشد .
ماده ۲۴ ـ اجرا
وكيل بايد از اجراي هر گونه مقررات انتظامي كه ممكن است توسط دادگاه مطابق قواعد مصوب صورت پذيرد به طور كامل تبعيت كند .
ماده ۲۵ ـ تغيير و اصلاح
اين مقررات ممكن است توسط مدير دفتر پس از تبادل نظر با دادرسان و بازپرس و مطابق روش مشاوره در بند ۳ ماده ۲۰ قواعد دادگاه جنايي بينالمللي مورد اصلاح و تغيير واقع شود . هر گونه اصلاح و تغيير عطف به ماسبق نخواهد بود .

منابع
قواعد رفتار حرفهاي و منابع مربوط زير در تنظيم اين مقررات مورد توجه قرار گرفته است :
۱ . دادگاه جنائي بينالمللي براي يوگوسلاوي . آييننامه قواعد رفتار حرفهاي وكيل مدافع كه در دادگاه بينالمللي حضور پيدا ميكند .
۲ . دادگاه جنايي بينالمللي براي رواندا ، قواعد رفتار حرفهاي وكيل مدافع .
۳ . كانون بينالمللي وكلاي دادگستري ، مقررات بينالمللي قواعد اخلاقي .
۴ . كانونهاي وكلاي دادگستري اتحاديه اروپا ، آييننامه رفتار وكلاي دادگستري در اتحاديه اروپا .
۵ . كانون وكلاي دادگستري نيويورك ، آييننامه مسووليت حرفهاي وكيل دادگستري .

بالا
فهرست اصلي

 *English
Lawyer Search <  
Francias* 
 *كانون جهاني (IBA)
اتحاديه كانونها
 *مجمع عمومي
 * شوراي اجرائي
 *كميسيون‌انفورماتيك
كانونهاي وكلا
 *مركز
 *فارس و بنادر
 *آذربايجان شرقي
 *آذربايجان غربي
 *اصفهان
 *مازندران
 *خراسان
 *گيلان
 *قزوين و زنجان
 *كرمانشاه و ايلام
 *خوزستان و لرستان
 *همدان
 *قم
 *كردستان
 *گلستان
 *اردبيل
 *مركزي

امور وكلا و كارآموزان  *فهرست اسامي
 *مصوبات كانون
 *كميسيون حقوقي
 *كارآموزي و اختبار
 *آزمون وكالت
 *نظرات وكلا

پيش‌نويس‌لايحه‌وكالت
 *كتابخانه
 *مقالات حقوقي
 *مجله حقوقي
 *نشريه داخلي

منابع حقوقي
 *بانك قوانين
 *آراء قضائي
 *نظرات مشورتي
 *مقالات حقوقي
 *لوايح و اوراق
 *پرسش و پاسخ

سايتهاي‌اطلاع‌رساني
 *حقوقي و داخلي
 *حقوقي خارجي