Iranian Bar Associations

نشريه داخلي كانون وكلاي دادگستر ي مركز
شماره ۲۵ - شهريور۱۳۸۱ (صفحه۲)
فهرست اصلي
فهرست:

* گزارش سخنراني دكترناصر كاتوزيان
-------------------------------------------------------------

* گزارش سخنراني دكترناصر كاتوزيان

دكتر ناصر كاتوزيان :
راهحلهايقانوني ، هميشهمشكلگشا نيست
دكتر ناصر كاتوزياناستاد دانشگاهدر تاريخ/۴/۲۶ سخنانيدر جمعكارآموزانوكالتدادگستريذيلبحثكليرابطهميانراهحلهايقانونيو راهحلهايعادلانهايراد كردند كهخلاصهمطالبتفصيليايشاندر اينجا نقلشدهاست : آنچيزيكهبالاتر از منطقاستمصلحتاستو عدالت . راهحلهايقانونيهميشهمشكلگشا نخواهد بود و گاهيمصلحتايجابميكند كهراهحلهايعادلانهمدنظر قرار گيرد . بحثرا با مثاليآغاز ميكنيم . مطابقمادهقانونمدني>هرگاهشوهر قبلاز نزديكيزنخود را طلاقدهد زنمستحقنصفمهر خواهد بود و اگر شوهر بيشاز نصفمهر را قبلا دادهباشد حقدارد مازادنصفرا عينا يا مثلا يا قيمتا استرداد كند . < درحالتيكهزنشوهر خود را ابرا كردهاستاينترديد بهميانميآيد كهآيا در اينفرضنيز پساز طلاقزنبايد نيمياز مهر مقرر را بهشوهر بدهد يا شوهريكهمهر نپرداختهاستاستحقاقگرفتنماليرا ندارد . عدهايمعتقدند كهابرا ذمهشوهر از مهر نوعيتصرفاستكهبدانوسيلهزنمهر را از بينبردهاستو اكنونبايد نيمياز مهر را بهشوهر برگرداند . منطقنيز چنينميگويد وليپذيرفتنايننظر دشوار استزيرا زندرنتيجهنكاحمالياز مرد نگرفتهاستو طلبخود را نيز بهكسيمنتقلنكردهاستتا گفتهشود انتقالطلبدر حكماتلافآناست . او ذمهمردرا بريساخته ، شوهر نيز در اثر ابرا زنبهآنچهاستحقاقداشته ، رسيدهاست . پسچگونهميتوانچنينزنيرا بهبهانهاينكهدر مهر تصرفكردهاستملزمكرد كهنيمياز مهريرا كهنگرفتهاستبهمردبازگرداند . ذوقسليمو انصافنيز چنينحكميرا نميپذيرد . مثالديگر ، بحثمسئوليتتوليدكنندگانكالاست . خساراتيكهبهمصرفكنندگانكالاها وارد ميشود بهدو دستهتقسيمميشوند : ۱ ـ خساراتيكهناشياز طبيعتكالاستو اينگونهخساراتقابليتاحتراز ندارند مانند سقوط هواپيما ۲ ـ برخيخساراتواردهناشياز معيببودنموضوعمعاملهاستو در اينجا مسئوليتناشياز توليد مصداقپيدا ميكند . در قانونمدنياگر مبيعمعيوبباشد خريدار ميتواند ارشبگيرد يا عقد بيعرا فسخكند . اينراهحلها منطبقبر جامعهكشاورزيقديمبود . اكنونجامعهصنعتيمسائلنو را ميطلبد . برايجبرانضررمصرفكنندهاگر بخواهيممطابققانونمسئوليتمدنيعملكنيمنيز راهمشكليپيشرو خواهيمداشت . يككالايتوليد شدهچهبسا صدها دستبگردد ، حالچگونهدر اينچرخهقادر خواهيمبود تا مقصررا بيابيم . در اينجا توجهبهنكاتيضرورياست . اولاينكهبنايطرفيندر قرارداد ايناستكهكالايسالمبهطرفمقابلدادهشود و در اينجا اگر خلافشمحققشود ديگر نيازيبهاثباتتقصير نخواهيمداشت . دوماينكهوقتياشخاصحرفهايكالاييرا ميفروشند فرضايناستكهكالا سالماستو اينفرض ، زيانديدهرا از اثباتتقصير بينياز ميكند . اما در اينجا شكلديگريممكناستبوجود آيد . اگرفروشندهاز عيوبتبريكند حالچگونهميتواناز مصرفكنندهحمايتكرد . فرانسوياناولينكسانيبودند كهمسئوليتمحضرا مطرحكردند . آنها در برابر مسئوليتناشياز تقصير گفتند : ابزارهايمنطقيرا كنار بگذاريمو ببينيمچهراهحلبهتريميتواند مصلحتو عدالترا دربرداشتهباشد و قائلبهمسئوليتمحضشدند . مسئوليتمحضچيست ؟ مسئوليتمدنياصولا مسئوليتناشياز فعلاست ( فعلزيانبار ضرر و سپسمسئوليت ) اما مسئوليتمحض ، مسئوليتنتيجهاست ( ضرر و سپسمسئوليت ) در مسئوليتمدنيما بهدنبالاينهستيمكهچهكسيتقصير كرده ؟ اما در مورد كالاهايصنعتيكهچنديندستميگردد اثباتتقصير مشكلاست . وليبا تصور مسئوليتمحضحقمصرفكنندهبهتر رعايتخواهد شد و از اثباتتقصير نيز بينياز خواهيمشد . درضمنميتوانگفتوقتيكالاييمعيبتوليدميشود خطريبرايديگرانايجاد خواهد شد و اينخطر ، نحويتقصير است . ديگر اينكهوقتيفرديكالاييتوليد و عرضهميكند يكتضمينبهطرفيتعموممردمميدهد كهكالايمنسالماست . دراينجا بيشاز همهمصلحتگرايييا شوقرسيدنبهعدالتاستكهقاضيرا بهسمتپذيرش>نظريهمسئوليتمحض< رهنمونميشود . البتهدر اعمالايننظر نبايد چندانپافشاريكرد ، زيرا توليدكنندگانرادر برابر مسائلغيرقابلپيشبينيمداومقرار ميدهد و درنتيجهتوليد پايينميآيد و كالا گرانشدهو تمايلبهسمتكالاهايخارجيزياد خواهد شد . لازمبهذكر استكهمسئوليتمحضبا نظريهخطرمتفاوتاست . البتهمسئوليتمحضنوعياز نظريهخطر است ، منتهينظريهخطر ميگويد در مورد همهچيز و همهجا ايننظر را رعايتكنيموليمسئوليتمحضبيشتر گرايشبهعدالتدارد . مسئوليتمحضشمهاياز تقصير را همدربر دارد منتهيكسيكهتقصير كردهاستقابلپيدا شدننيست . و بحثعلماجماليدر فقهنيز ميتواند رهنمونما بهاينسمتو سو باشد . مسئوليتمحضقابلتسريبهپزشكاننيز هست ( هرگونهخسارتياز عملپزشكوارد شود موجبمسئوليتاوست ) در مورد موسساتاستاندارد نيز اگر تقصير متوجهاينموسساتباشد مسئولند وليدر قالبمسئوليتمحضنميتوانآنها را مسئولدانست .

بالا
فهرست اصلي